Trốn nghĩa vụ quân sự là hành vi không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ hoặc không tham gia kiểm tra, khám sức khỏe để tuyển chọn quân nhân theo quy định của pháp luật Việt Nam. Theo quy định tại Nghị định số 37/2022/NĐ-CP của Chính phủ, hành vi trốn nghĩa vụ quân sự sẽ bị xử phạt hành chính bằng hình thức phạt tiền. Mức phạt tùy thuộc vào mức độ vi phạm, cụ thể là: nếu không có mặt đúng thời gian quy định để làm thủ tục nhập ngũ mà không có lý do chính đáng, cá nhân có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 12 triệu đồng. Trường hợp không có mặt đúng thời gian, địa điểm để kiểm tra, khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự cũng sẽ bị phạt từ 2 triệu đồng đến 4 triệu đồng.

Ngoài ra, nếu cá nhân tái phạm hoặc cố tình trốn tránh nghĩa vụ quân sự khi đã bị xử phạt hành chính, hoặc sử dụng giấy tờ giả, khai báo sai sự thật để không phải thực hiện nghĩa vụ quân sự, thì sẽ bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 332 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017. Khung hình phạt dành cho loại tội này có thể từ cảnh cáo đến phạt tù lên đến 5 năm tù giam tùy theo ảnh hưởng và mức độ nghiêm trọng của hành vi trốn tránh nghĩa vụ quân sự. Do đó, ngoài việc bị xử phạt tiền, người vi phạm còn có nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến bản thân và gia đình.

Việc thi hành nghĩa vụ quân sự được xem là trách nhiệm và nghĩa vụ thiêng liêng của công dân đối với Tổ quốc. Những quy định về xử phạt hành chính và hình sự đối với hành vi trốn nghĩa vụ quân sự nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, đảm bảo sự công bằng và bình đẳng giữa các công dân trong bảo vệ đất nước. Nếu vi phạm, ngoài việc bị phạt tiền nêu trên, người trốn nghĩa vụ quân sự cũng có thể phải đối mặt với những ảnh hưởng lâu dài về mặt xã hội như mất uy tín, cơ hội việc làm bị hạn chế hoặc gặp khó khăn trong quá trình xác nhận lý lịch, hồ sơ cá nhân tại các cơ quan chức năng.