Lễ hội múa rối nước là một nét văn hóa truyền thống độc đáo của người dân Việt Nam, đặc biệt phổ biến ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Xuất hiện từ thế kỷ XI dưới triều đại nhà Lý, múa rối nước gắn liền với đời sống lao động, sinh hoạt nông nghiệp và tín ngưỡng thờ thần nước của người dân ven sông, ven hồ. Không gian biểu diễn là những mặt hồ, ao làng với sân khấu làm từ tre nứa nổi trên mặt nước. Các nghệ nhân đứng sau bức màn che, điều khiển những con rối gỗ chuyển động uyển chuyển dưới nước để tái hiện lại các hoạt cảnh cuộc sống: cày bừa, câu cá, đánh cá, chăn vịt, sinh hoạt lễ hội hay các tích truyện lịch sử và các truyện cổ tích dân gian. Mỗi tiết mục múa rối nước không chỉ thể hiện tài năng điêu luyện của người nghệ sĩ mà còn gửi gắm tình yêu quê hương, đất nước, sự sáng tạo trong văn hóa dân tộc.

Vào những dịp lễ hội làng, hội đình đầu xuân hoặc các ngày lễ trọng đại, bà con trong vùng thường tổ chức các chương trình múa rối nước nhằm dâng lên thần linh, cầu cho mùa màng bội thu, quốc thái dân an. Không khí tại lễ hội nhộn nhịp, tràn ngập tiếng trống, tiếng kèn hòa cùng giọng hò hát xướng rộn rã. Xung quanh sân khấu nước, đông đảo người dân và du khách chen chân theo dõi, tán thưởng các tích trò rối vừa hài hước vừa ý nghĩa như chú Tễu nghịch ngợm, cảnh hội vật, đánh cá, đua thuyền... Những con rối gỗ rực rỡ sắc màu như đem lại sức sống mới cho những câu chuyện xưa. Qua từng trích đoạn, người xem cảm nhận được tinh thần lạc quan, nét hài hước và khát vọng no đủ, hạnh phúc của người dân Việt Nam.

Ngày nay, múa rối nước không chỉ dừng lại ở các lễ hội truyền thống mà còn trở thành sản phẩm văn hóa gắn liền với du lịch, giúp quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam đến bạn bè quốc tế. Nhiều nhà hát rối nước nổi tiếng như Nhà hát múa rối nước Thăng Long, Nhà hát múa rối nước Hải Dương… thường xuyên tổ chức biểu diễn cho du khách trong và ngoài nước, góp phần giữ gìn và phát triển di sản này. Lễ hội múa rối nước không chỉ mang ý nghĩa giải trí mà còn là nơi hội tụ, lưu giữ những giá trị nghệ thuật, biểu đạt tâm hồn của dân tộc Việt qua bao thế hệ.