Cá chống tối cổ là một nhóm cá có vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình tiến hóa của động vật có xương sống. Những loài cá này xuất hiện lần đầu vào khoảng 400 triệu năm trước, trong kỷ Devon, đánh dấu bước chuyển mình từ sinh vật dưới nước lên đất liền. Chúng có cấu trúc vây thịt dày, có thể linh hoạt hơn vây của các loài cá thông thường, giúp hỗ trợ việc di chuyển ở vùng nước nông hoặc thậm chí trên mặt đất ẩm ướt. Một số loài cá chống tối cổ còn sở hữu hệ hô hấp kép với cả mang và phổi nguyên thủy, cho phép chúng tồn tại trong môi trường thiếu oxy hoặc cạn nước, thúc đẩy quá trình thích nghi và phát triển vượt bậc thành các loài động vật lưỡng cư sau này.

Đặc điểm giải phẫu độc đáo của cá chống tối cổ chính là sự hiện diện của phần xương chi dạng thùy và phối hợp các khớp nối giữa xương với thân, nhờ đó chúng vận động một cách chắc chắn và linh hoạt. Xương vây này về sau đã tiến hóa thành chi trước và chi sau của các loài động vật trên cạn. Sự tồn tại lâu dài và khả năng thích nghi cao của cá chống tối cổ cho phép các nhà khoa học nghiên cứu sâu về quy luật tiến hóa, cũng như xác định được quá trình hình thành các lớp động vật kế tiếp. Các hóa thạch của loài này ngày nay trở thành bằng chứng minh họa sống động về thời kỳ chuyển tiếp của sự sống trên Trái Đất từ thủy sinh lên lưỡng cư và cạn sinh.

Mặc dù cá chống tối cổ từng được cho là đã tuyệt chủng hàng chục triệu năm trước, nhưng phát hiện gây chấn động về loài cá cổ đại mang tên Latimeria vào năm 1938 đã hoàn toàn thay đổi nhận thức của giới khoa học. Sự hiện diện của cá Latimeria ngày nay cung cấp cơ hội hiếm có để nghiên cứu một "hóa thạch sống" ngay trong đại dương hiện đại. Không chỉ dừng lại ở giá trị nghiên cứu, cá chống tối cổ còn là biểu tượng của tiềm năng thích nghi và tồn tại mãnh liệt giữa biến động của môi trường sống qua hàng triệu năm tiến hóa. Nhờ đó, chúng trở thành đề tài quan trọng trong nghiên cứu về nguồn gốc sự sống và đa dạng sinh học trên Trái Đất.