Văn học thời kỳ Đổi mới xuất hiện từ năm 1986, gắn liền với công cuộc đổi mới toàn diện của đất nước trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa. Quá trình đổi mới đã tác động mạnh mẽ đến vận động và phát triển của văn học, tạo ra sự thay đổi sâu sắc về quan niệm nghệ thuật, đề tài, chủ đề cũng như phương pháp sáng tác. Văn học không còn là công cụ tuyên truyền đơn thuần mà dần trở lại với chức năng lớn nhất của nó: phản ánh đa chiều bức tranh đời sống xã hội và tâm hồn con người. Sự khuyến khích tự do sáng tác, dân chủ trong biểu đạt tư tưởng cùng nhận thức sâu sắc về cá nhân đã làm cho văn học thời kỳ này trở nên thực sự sinh động, phong phú và sâu sắc hơn trước.

Một điểm nổi bật khác của văn học thời kỳ Đổi mới là sự xuất hiện của nhiều cây bút trẻ với cách tiếp cận hiện thực trực diện, thẳng thắn, không ngần ngại khám phá những góc khuất của đời sống. Các tác giả như Nguyễn Huy Thiệp, Bảo Ninh, Dương Thu Hương,… đã đặt nền móng cho một văn xuôi hiện đại, mang hơi thở thời đại đổi mới, vừa đậm chất suy tư triết lí, vừa thể hiện trọn vẹn lòng trắc ẩn trước số phận con người. Chủ đề chiến tranh không chỉ ca ngợi chiến công mà đi sâu vào nỗi đau, sự mất mát; đời sống nông thôn, đô thị, các vấn đề xã hội, tâm trạng cá nhân được phản ánh chân thực và giàu cảm xúc. Đặc biệt, tính trữ tình, cái tôi cá nhân, tiếng nói nội tâm được đề cao, góp phần làm phong phú thêm diện mạo văn học Việt Nam.

Bên cạnh đó, sự đổi mới về hình thức nghệ thuật cũng là dấu ấn không thể không nhắc tới. Những tìm tòi, sáng tạo về ngôn ngữ, kết cấu, giọng điệu đã góp phần cách tân nền văn học hiện đại. Chính nhờ vậy, văn học Việt Nam thời kỳ Đổi mới không chỉ gây tiếng vang trong nước mà còn từng bước hội nhập với dòng chảy văn chương thế giới. Có thể nói, văn học giai đoạn này đã góp phần quan trọng trong việc đổi mới nhận thức xã hội, thúc đẩy sự phát triển tinh thần dân tộc, phù hợp với tiến trình phát triển của đất nước và thời đại mới.