Ngày bánh trôi bánh chay là một trong những dịp lễ truyền thống quan trọng của người Việt, diễn ra vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch hàng năm, còn gọi là Tết Hàn Thực. Vào ngày này, các gia đình thường chuẩn bị bánh trôi và bánh chay để dâng lên bàn thờ tổ tiên, như một cách tưởng nhớ đến cội nguồn và thể hiện lòng thành kính. Bánh trôi trắng ngần, hình tròn nhỏ, có nhân đường mật bên trong, còn bánh chay thì lớn hơn với nhân đậu xanh, ăn cùng nước đường ngọt thanh và dừa nạo. Những chiếc bánh giản dị mà ý nghĩa, gắn liền với hình ảnh người phụ nữ Việt Nam, nhắc nhở bao thế hệ về truyền thống và vẻ đẹp tinh tế trong nền văn hóa dân tộc.

Ngoài ý nghĩa hướng về tổ tiên, ngày bánh trôi bánh chay còn là dịp để mọi người quây quần bên nhau, cùng nhau nhào nặn từng viên bánh, chia sẻ những câu chuyện xưa cũ và cùng nhau thưởng thức hương vị thơm ngon đặc trưng. Tiếng cười rộn rã, đôi bàn tay khéo léo của các mẹ, các chị đã tạo ra những mẻ bánh đều tăm tắp, mang hương sắc mùa xuân và niềm vui sum vầy. Trong không khí trang trọng của ngày lễ, người Việt không chỉ thể hiện tình cảm gia đình mà còn giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống, gửi gắm bao tâm tư, mong muốn tốt lành cho một năm mới bình an, thuận hòa.

Sự xuất hiện của bánh trôi bánh chay trong đời sống không chỉ là dấu ấn văn hóa, mà còn được phản ánh sâu sắc trong thơ ca Việt Nam. Bài thơ "Bánh trôi nước" của Hồ Xuân Hương là một ví dụ tiêu biểu, ca ngợi phẩm chất kiên cường và tấm lòng son của người phụ nữ Việt, dù trải qua nhiều khó khăn thử thách vẫn giữ được bản chất tốt đẹp. Ngày bánh trôi bánh chay vì thế vừa là dịp để con cháu tri ân tổ tiên, vừa là cơ hội để mỗi người cảm nhận và tự hào về giá trị nhân văn sâu sắc của dân tộc mình, gìn giữ những truyền thống tốt đẹp qua từng thời kỳ lịch sử.