Tổ nghề xây dựng ở Việt Nam được coi là vị thần bảo hộ và truyền dạy nghề nghiệp cho những người làm nghề xây dựng như thợ hồ, thợ mộc, thợ nề. Theo truyền thuyết dân gian, tổ nghề xây dựng thường gắn liền với các nhân vật lịch sử hoặc thần linh như ông tổ Bàn Thạch hay Lỗ Ban. Lỗ Ban là một nhân vật có thật trong lịch sử Trung Hoa, nổi tiếng với tài năng chế tác công cụ xây dựng và tư duy sáng tạo kiến trúc, được tôn vinh là tổ sư của nghề thợ mộc, thợ xây. Tại Việt Nam, hình ảnh Lỗ Ban cũng được thờ phụng trong các đình làng, nhà thờ tổ để tưởng nhớ công lao của ông đối với ngành xây dựng.

Không chỉ riêng Lỗ Ban, mà trong đời sống tín ngưỡng của người Việt, tổ nghề xây dựng còn là tập hợp những người đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao kỹ thuật, công nghệ thi công từ thế hệ này sang thế hệ khác. Họ không chỉ truyền lại bí quyết xây dựng, kiến thức về hình khối, vật liệu mà còn rèn luyện cho con cháu lòng kiên trì, cẩn trọng, sáng tạo trong lao động. Sự tôn kính dành cho tổ nghề thể hiện qua các nghi thức cúng giỗ, lễ hội tổ nghề hằng năm; đồng thời, là biểu tượng về sự đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng những người làm nghề xây dựng.

Ngày giỗ tổ nghề xây dựng - thường diễn ra vào ngày 20 tháng Chạp âm lịch - là dịp quan trọng để các chủ thầu, thợ xây, thợ mộc cùng nhau tề tựu, cúng lễ nhằm tri ân tổ sư chưa rõ danh tính hoặc ghi nhận công lao của Lỗ Ban. Đây là dịp mọi người thể hiện đạo lý "uống nước nhớ nguồn", cầu mong cho công việc xây dựng thuận lợi, an toàn, chất lượng và phát đạt. Nghề xây dựng vốn là ngành hội tụ nhiều khía cạnh văn hóa, kỹ thuật, nên việc tôn thờ tổ nghề cũng chính là cách gìn giữ di sản quý báu mà cha ông đã để lại.