Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là người đứng đầu cơ quan hành pháp, lãnh đạo hoạt động của Chính phủ, đồng thời trực tiếp chịu trách nhiệm trước Quốc hội và nhân dân về những công việc, chính sách trọng đại của đất nước. Thủ tướng có vai trò quan trọng trong việc chỉ đạo, điều hành phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ quốc phòng, an ninh, mở rộng đối ngoại và cải thiện đời sống nhân dân. Ngoài ra, thủ tướng còn chủ trì các phiên họp của Chính phủ, quyết định những vấn đề lớn thuộc thẩm quyền của mình như bổ nhiệm, miễn nhiệm, đình chỉ các vị trí lãnh đạo bộ, ngành, tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương dựa trên đề nghị của các cơ quan có thẩm quyền.

Trong quá trình điều hành đất nước, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam phải căn cứ vào Hiến pháp, pháp luật, nghị quyết của Quốc hội cũng như các chỉ thị, nghị quyết quan trọng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Thủ tướng đưa ra các chương trình, kế hoạch phát triển quốc gia theo từng giai đoạn cụ thể, chỉ đạo xây dựng luật pháp, ban hành các nghị định, quyết định liên quan đến mọi mặt của đời sống xã hội. Thủ tướng cũng trực tiếp làm việc với các bộ, ngành, địa phương để kịp thời tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy cải cách thể chế, đổi mới hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Bên cạnh vai trò điều hành nội bộ, Thủ tướng Chính phủ còn đại diện cho Nhà nước Việt Nam trong các hoạt động đối ngoại ở cấp cao nhất với các nguyên thủ quốc gia, lãnh đạo các tổ chức quốc tế; thương thảo, ký kết các hiệp định, cam kết quốc tế và triển khai thực hiện các chiến lược mở rộng hợp tác kinh tế, khoa học, giáo dục, quốc phòng. Chức vụ Thủ tướng được bầu ra bởi Quốc hội với nhiệm kỳ năm năm và có thể được tái cử. Những cá nhân giữ cương vị này từ trước tới nay đều để lại dấu ấn quan trọng thông qua các quyết sách điều hành đất nước trong từng giai đoạn lịch sử khác nhau, góp phần vào sự phát triển chung của Việt Nam trên trường quốc tế.