Văn minh và văn hóa là hai khái niệm có sự liên hệ mật thiết nhưng lại mang những đặc điểm khác nhau. Văn hóa thường được hiểu là tổng thể những ứng xử, phong tục, tín ngưỡng, nghệ thuật, hệ giá trị, chuẩn mực đạo đức và tri thức mà một cộng đồng cùng xây dựng và chuyển giao cho thế hệ kế tiếp. Nó hiện diện trong sinh hoạt hàng ngày, trong từng truyền thống và lối sống của con người. Văn hóa hình thành qua quá trình tích lũy và sáng tạo từ đời này sang đời khác, phản ánh bản sắc dân tộc, vùng miền với tầng lớp chiều sâu trong mỗi cá nhân cũng như toàn xã hội.

Khác với văn hóa, văn minh thiên về khía cạnh tiến bộ về vật chất và khoa học kỹ thuật trong xã hội, được thể hiện qua mức độ hoàn thiện của nền sản xuất, cơ sở hạ tầng, hệ thống quản lý xã hội và trình độ phát triển khoa học công nghệ. Sự xuất hiện của những phát minh, cải tiến về kỹ thuật, cũng như khả năng sử dụng các nguồn lực để phục vụ cuộc sống con người là biểu hiện rõ nét của văn minh. Văn minh không chỉ dừng lại ở thành tựu bên ngoài mà còn bao gồm cách tổ chức xã hội, luật pháp công bằng, các hình thức giáo dục tiên tiến và ý thức bảo vệ môi trường sống.

Tuy luôn có mối quan hệ tương hỗ và ảnh hưởng lẫn nhau, văn hóa chú trọng tới giá trị tinh thần và bản sắc riêng, còn văn minh hướng đến lợi ích vật chất, sự tiện nghi và hiệu quả vận hành xã hội. Một xã hội có thể đạt trình độ văn minh cao nhưng chưa chắc đã có nền văn hóa đa dạng và đặc sắc, hoặc ngược lại, một cộng đồng với nền văn hóa giàu truyền thống cũng vẫn có thể đang nằm ở trình độ văn minh nhất định. Nhận diện và nghiên cứu đến sự khác biệt giữa văn minh và văn hóa giúp chúng ta hiểu rõ hơn quá trình phát triển của xã hội cũng như vai trò của những giá trị con người trong lịch sử nhân loại.