Thời điểm ghi nhận doanh thu xuất khẩu là một khâu quan trọng trong quá trình hạch toán và báo cáo tài chính của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất khẩu. Theo chuẩn mực kế toán hiện hành, doanh thu xuất khẩu được ghi nhận khi đã chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa cho khách hàng nước ngoài và không còn trách nhiệm quản lý tài sản đối với lô hàng xuất khẩu. Cụ thể, thời điểm ghi nhận doanh thu thường được xác định khi hàng hóa đã rời khỏi lãnh thổ Việt Nam, thường là lúc có xác nhận giao hàng từ đối tác vận chuyển hoặc có chứng từ xác nhận đã giao hàng cho khách, chẳng hạn như vận đơn đường biển, đường hàng không, hoặc biên bản giao nhận tại cửa khẩu. Điều này bảo đảm doanh thu được ghi nhận một cách chính xác, phản ánh đúng thực tế phát sinh và tuân thủ các nguyên tắc của chuẩn mực kế toán cũng như các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu.

Đối với từng hợp đồng xuất khẩu, thời điểm ghi nhận doanh thu phụ thuộc vào điều khoản thương mại quốc tế (Incoterms) mà các bên đã thỏa thuận. Ví dụ, nếu hợp đồng sử dụng điều kiện FOB (Free On Board), doanh nghiệp sẽ ghi nhận doanh thu khi hàng hóa được chuyển qua lan can tàu tại cảng xuất khẩu, tức là khi trách nhiệm và rủi ro đối với hàng hóa đã chuyển sang cho người mua nước ngoài. Ngược lại, với điều kiện CIF (Cost, Insurance and Freight), doanh thu sẽ được ghi nhận khi hàng hóa cập bến nước nhập khẩu, đồng nghĩa với việc người bán phải chịu trách nhiệm về hàng hóa cho đến khi tới nơi, cũng như các chi phí bảo hiểm và vận chuyển trong suốt quá trình xuất khẩu. Do đó, việc nắm rõ và xác định đúng thời điểm ghi nhận doanh thu không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định về báo cáo tài chính mà còn tránh những rủi ro trong kiểm toán và thuế xuất nhập khẩu.

Bên cạnh các quy định về chuyển giao quyền sở hữu, doanh nghiệp xuất khẩu cũng phải bảo đảm rằng doanh thu chỉ được ghi nhận khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về khả năng thu hồi tiền bán hàng. Điều này có nghĩa là phải có bằng chứng chắc chắn rằng khách hàng nước ngoài có khả năng thanh toán, ví dụ như mở thư tín dụng (L/C), chuyển khoản hoặc các loại đảm bảo tài chính khác. Nếu chưa thu hồi được tiền, doanh nghiệp cần thực hiện trích lập dự phòng nợ phải thu hoặc phân loại khoản doanh thu theo đúng nguyên tắc thận trọng của kế toán. Việc ghi nhận doanh thu xuất khẩu đúng thời điểm giúp doanh nghiệp quản lý dòng tiền hiệu quả hơn, bảo đảm khả năng thanh toán cũng như hỗ trợ ra quyết định kinh doanh chính xác trong môi trường cạnh tranh quốc tế ngày càng khốc liệt.