Kiến trúc thời Lý (thế kỷ XI-XIII) là một trong những thời kỳ rực rỡ nhất của nghệ thuật xây dựng Việt Nam, phản ánh rõ nét sự phát triển mạnh mẽ của quốc gia Đại Việt cả về chính trị, văn hóa lẫn tư tưởng Phật giáo. Đặc điểm nổi bật của kiến trúc thời Lý là sự hòa quyện tinh tế giữa các yếu tố truyền thống bản địa với ảnh hưởng từ kiến trúc Trung Hoa, nhất là trong các công trình cung điện, đền, chùa, tháp. Đặc trưng rõ rệt nhất của thời kỳ này là những mái cong vút uyển chuyển, các đầu đao trang trí hình rồng phượng, hoa lá hoặc hình thú linh thiêng, mang ý nghĩa phong thủy và tâm linh sâu sắc. Kỹ thuật xây dựng sáng tạo và tiên tiến của người xưa thể hiện qua việc sử dụng hệ thống vì kèo chồng rường, cột gỗ lim chắc chắn, nền móng đá tảng kiên cố, đồng thời chú trọng tới không gian mở, hài hòa với cảnh quan thiên nhiên xung quanh.

Một số công trình tiêu biểu còn lưu giữ dấu ấn thời Lý là chùa Một Cột (Hà Nội) với kiến trúc độc đáo mô phỏng một đóa sen vươn lên giữa hồ nước, chùa Phật Tích (Bắc Ninh) với tượng Phật đá kiểu dáng thanh thoát, kiên cố. Ngoài ra, tháp Chương Sơn, tháp Bình Sơn… cũng là minh chứng cho tay nghề điêu luyện và tư duy nghệ thuật phát triển của các nghệ nhân và kiến trúc sư thời Lý. Các chi tiết trang trí trên thân tháp, chân cột, bệ đá đều được chạm khắc tỉ mỉ, phản ánh triết lý nhân sinh, lòng sùng kính tín ngưỡng và khát vọng vươn tới những giá trị cao đẹp. Không chỉ đóng vai trò tôn giáo, các công trình này còn là nơi sinh hoạt cộng đồng, lưu giữ nét đẹp văn hóa dân tộc và thể hiện quyền lực của triều đình.

Cùng với kiến trúc tôn giáo, các công trình cung điện dưới thời Lý cũng rất tráng lệ, tiêu biểu như kinh thành Thăng Long với hệ thống tường thành, điện Kính Thiên nguy nga. Những yếu tố đặc biệt như hồ nước, sân rộng, vườn cây cùng sự kết hợp chặt chẽ giữa các cụm kiến trúc đã tạo nên tổng thể hài hòa, thoáng đạt, phản ánh quan niệm “nhất quán thiên nhân hợp nhất”. Kiến trúc thời Lý không chỉ là di sản vật chất quý báu mà còn là biểu tượng cho lòng sáng tạo và tinh thần thẩm mỹ độc đáo của người Việt trong thời kỳ phát triển hưng thịnh của dân tộc.