Người Thái nổi tiếng với những làn điệu dân ca mượt mà, sâu lắng và chứa đựng bao tâm tình của núi rừng. Từ khi còn nhỏ, các bé gái, bé trai người Thái đã được nghe bà, mẹ ru ngủ bằng điệu then, điệu khắp quen thuộc bên bếp lửa nhà sàn. Trong nhịp sống thường ngày của đồng bào, âm nhạc như một phần không thể thiếu, hòa quyện cùng thiên nhiên hùng vĩ nơi Tây Bắc. Họ hát trong những dịp lễ hội, những đêm hội xòe hoa, hoặc vào các ngày cưới hỏi, ma chay, thể hiện rõ cảm xúc từ vui buồn, khổ đau đến hạnh phúc thăng hoa. Đặc biệt, làn điệu hát người Thái không chỉ đơn giản là giải trí mà còn mang giá trị truyền dạy lối sống, phong tục và các bài học đạo đức cho thế hệ sau.

Khắp, Then là hai loại hình diễn xướng đặc trưng nhất trong âm nhạc dân gian của người Thái. Lời hát khắp, then thường giàu hình ảnh ẩn dụ, ví von và luôn hướng nội dung tới con người, quê hương hay khát vọng hạnh phúc. Người hát dùng giọng tự nhiên kết hợp với các nhạc cụ đặc sắc như đàn tính tẩu, đàn nhị, cồng chiêng... tạo nên sự cuốn hút riêng biệt. Trong cộng đồng, những người hát giỏi thường được mọi người kính trọng, họ vừa là nghệ nhân vừa giống như nhà thơ, nhà sử thi lưu giữ kho tàng văn hóa truyền miệng của dân tộc mình. Qua các làn điệu hát ấy, người nghe sẽ nhận thấy sâu sắc tình yêu đất nước, lòng hiếu khách, niềm tin vào cuộc sống của đồng bào Thái.

Ngày nay, dù cuộc sống hiện đại đã len lỏi vào từng bản làng nhưng truyền thống hát dân ca của người Thái vẫn được gìn giữ và phát huy trong đời sống cộng đồng. Nhiều lớp nghệ nhân trẻ tiếp bước các bậc cao niên, sáng tạo thêm lời mới, bản phối hiện đại để gần gũi hơn với giới trẻ mà không làm mai một nét đẹp nguyên sơ. Các lễ hội như Hội Xòe, các chương trình giao lưu văn hóa thường xuyên tổ chức tạo điều kiện cho người Thái thể hiện tài năng, niềm mê say ca hát. Nhờ vậy, âm nhạc truyền thống vẫn vang vọng giữa núi rừng Tây Bắc, trở thành cầu nối bền chặt giữa quá khứ và hiện tại, giữ gìn hồn cốt bản sắc dân tộc Thái.