Thừa Hoan ký là một tác phẩm quan trọng trong hệ thống thư tịch lịch sử cổ của Việt Nam, có giá trị đặc biệt cho việc nghiên cứu về đất nước, con người và phong tục vùng Thừa Hoan (tức vùng Thanh Nghệ hiện nay) vào thời Lý – Trần. Tác phẩm được viết lại hoặc trích dẫn trong nhiều sách sử lớn như Đại Việt sử ký toàn thư, Lĩnh Nam chích quái, nhưng bản gốc đến nay không còn. Mặc dù tài liệu ít ỏi và chỉ tồn tại qua các ghi chép hoặc truyền miệng, Thừa Hoan ký vẫn cho ta thấy hình ảnh sinh động về một vùng đất với núi non hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt và những con người mạnh mẽ, hiếu khách. Những miêu tả về cảnh vật thiên nhiên, tập tục địa phương, cùng câu chuyện ly kỳ huyền bí đã làm phong phú cho kho tàng văn học dân gian và học thuật nước nhà.

Thừa Hoan không chỉ là tên gọi của một đơn vị hành chính thời cổ mà còn chứa đựng cả một tinh thần cộng đồng đặc sắc, phản ánh quá trình giao thoa văn hóa giữa các dân tộc thiểu số và người Kinh qua nhiều thế kỷ. Theo nhiều tư liệu trích dẫn, Thừa Hoan ký ghi lại cảnh sắc sơn thủy hữu tình của xứ Thanh Nghệ, mô tả đời sống lao động thường nhật của cư dân với các nghề nông, nghề biển tự cung, tự cấp và những phong tục hôn nhân, tang ma đặc trưng vùng miền. Tác phẩm cũng đề cập đến sự xuất hiện của các tôn giáo, tín ngưỡng bản địa như thờ thần sông, thần núi, và lễ hội truyền thống, thể hiện cái nhìn sâu sắc của người xưa về môi trường tự nhiên và mối quan hệ giữa con người với trời đất.

Những trích đoạn còn sót lại của Thừa Hoan ký thường miêu tả những hiện tượng kỳ thú, như chuyện các loài thủy quái dưới sông Lam, hay các hiện tượng thiên nhiên dị thường khiến người dân kính sợ và xây dựng nên những truyền thuyết thần thoại. Qua đó, tác phẩm không chỉ có giá trị ghi chép hiện thực mà còn mở ra cho độc giả một thế giới tưởng tượng đầy màu sắc. Thừa Hoan ký vì thế đóng vai trò như một cầu nối giữa sử học, văn hóa dân gian và tín ngưỡng của người Việt vùng Thanh Nghệ, giúp thế hệ ngày nay thêm thấu hiểu về cội nguồn tổ tiên, cũng như sức sống mãnh liệt của phong tục tập quán quê hương.