Bản Tuyên ngôn Độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội là một văn kiện lịch sử trọng đại, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong bản tuyên ngôn này, Hồ Chí Minh đã dựa trên những nguyên lý cơ bản về quyền con người và quyền dân tộc tự quyết từ hai bản tuyên ngôn nổi tiếng của Hoa Kỳ (1776) và Pháp (1789). Qua đó, Người khẳng định chân lý "tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng, tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc", đồng thời nhấn mạnh việc nhân dân Việt Nam đấu tranh giành độc lập, đã hy sinh biết bao xương máu để thoát khỏi ách thống trị thực dân, phát xít.

Tuyên ngôn Độc lập không chỉ là sự công bố trước toàn thế giới về sự ra đời của một nhà nước mới mà còn là lời tố cáo đanh thép đối với những tội ác của thực dân Pháp đã gây ra tại Việt Nam. Hồ Chí Minh đã liệt kê hàng loạt các hành động áp bức, bóc lột, đầu độc và chia rẽ dân tộc của thực dân trong gần một thế kỷ cai trị. Qua đó, bản tuyên ngôn khẳng định quyền dân tộc Việt Nam đứng lên phá bỏ xiềng xích nô lệ, quyết tâm bảo vệ nền tự do, độc lập vừa giành được, đồng thời gửi thông điệp rõ ràng đến cộng đồng quốc tế về mong muốn xây dựng mối quan hệ bình đẳng, hữu nghị với các nước trên cơ sở tôn trọng quyền tự chủ của các dân tộc.

Ý nghĩa lớn nhất của bản Tuyên ngôn Độc lập là xác lập vị thế độc lập, chủ quyền của dân tộc Việt Nam trước toàn thế giới. Bản tuyên ngôn trở thành biểu tượng cho tinh thần bất khuất, lòng yêu nước và ý chí quật cường của nhân dân Việt Nam, mở ra một kỷ nguyên mới cho đất nước sau nhiều thế kỷ bị ngoại bang thống trị. Cho đến ngày nay, giá trị lịch sử và thông điệp về quyền con người, quyền dân tộc vẫn còn nguyên vẹn, là động lực cổ vũ các thế hệ tiếp tục xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, hướng tới một xã hội công bằng, dân chủ và nhân văn.