Nguyên phú là một thể loại thơ trung đại độc đáo của văn học Việt Nam, được hình thành dưới ảnh hưởng sâu đậm từ văn học Trung Hoa nhưng lại mang những nét sáng tạo riêng biệt. Thể loại này xuất hiện chủ yếu trong giai đoạn văn học viết bằng chữ Hán, phổ biến ở các triều đại như Lý, Trần, Lê và phát triển mạnh mẽ vào thời Trần. Điểm nhấn nổi bật của nguyên phú là cấu trúc mở rộng, số câu nhiều, sử dụng phối hợp cả phương ngữ bình và trắc, kết hợp giữa vần điệu uyển chuyển cùng lối đối đáp linh hoạt. Tác phẩm nguyên phú thường sử dụng điển cố, hình ảnh giàu chất tượng trưng để thể hiện tâm tư, tình cảm hay khát vọng lớn lao của tác giả đối với đất nước, nhân dân.

Một trong những tác phẩm tiêu biểu thuộc thể loại này là “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn (tức Trần Hưng Đạo), đem đến cái nhìn vừa hào hùng vừa thấm đượm chất nhân văn và ý thức trách nhiệm với vận mệnh nước nhà. Trong nguyên phú, nghệ thuật miêu tả và tự sự được phát huy tối đa qua cách bố cục chặt chẽ, xen kẽ yếu tố nghị luận và trữ tình, tạo nên sức thu hút mạnh mẽ đối với người đọc. Các đề tài thường xoay quanh tư tưởng trung quân ái quốc, lòng tự hào dân tộc, ca ngợi phong cảnh, con người hoặc đưa ra các giáo huấn về đạo đức, truyền thống. Chính sự giao thoa hài hòa giữa hình thức và nội dung, giữa cảm xúc chủ quan và lý tưởng lớn đã làm cho nguyên phú có vị trí vững chắc, đóng góp quan trọng vào tiến trình phát triển của văn học Việt Nam.

Không chỉ dừng lại ở ý nghĩa văn học, nguyên phú còn là nơi gửi gắm hoài bão và tầm nhìn của các bậc tiền nhân về vận mệnh quốc gia, chủ quyền dân tộc. Sự linh hoạt trong việc lựa chọn chủ đề, cách diễn giải vấn đề, cùng phong cách uyển chuyển của việc sử dụng ngôn ngữ, điển tích, nguyên phú tạo điều kiện để các tác giả thể hiện khả năng văn chương và tư tưởng triết học của mình. Đây chính là di sản tinh thần quý giá, tiếp nối cho nghệ thuật thơ phú Việt Nam phát triển về sau, đồng thời góp phần giáo dục thế hệ trẻ lòng yêu nước, tự hào dân tộc và đạo lý truyền thống sâu sắc.