Nguyễn Du là một đại thi hào của nền văn học Việt Nam, nổi bật với các tác phẩm bằng chữ Nôm, trong đó đặc sắc nhất chính là Truyện Kiều. Đây là tuyệt phẩm trường thiên với 3.254 câu thơ lục bát, phản ánh sâu sắc những bi kịch thân phận con người dưới chế độ phong kiến cùng giá trị nhân văn xuyên suốt. Tác phẩm không chỉ khắc họa tinh tế hình ảnh nàng Kiều tài sắc và đoạn trường mà còn phản ánh cả một xã hội với những bất công, sự vô vọng của tình yêu, số phận của con người lao đao trước vòng xoáy định mệnh. Ngôn ngữ thơ Nguyễn Du vừa mượt mà, vừa bình dị, kết hợp với thủ pháp miêu tả tâm lý sắc sảo đã nâng tầm Truyện Kiều trở thành kiệt tác vượt thời gian, được lưu truyền rộng rãi và luôn cuốn hút người đọc qua các thế hệ.

Ngoài Truyện Kiều, Nguyễn Du còn sáng tác nhiều tác phẩm chữ Nôm tiêu biểu khác như Văn Chiêu hồn hoặc các bài thơ Nôm đơn lẻ. Văn Chiêu hồn là một áng văn khắc họa nỗi thống khổ của những linh hồn vất vưởng, cô đơn không nơi nương tựa. Tác phẩm này thể hiện lòng thương cảm của Nguyễn Du trước cảnh sống chết chia ly, vừa nâng lên ý nghĩa nhân văn sâu sắc về đạo lý giữa người với người. Trong những bài thơ Nôm lẻ, ông tập trung viết về cảnh vật, cuộc sống, nỗi buồn nhân thế hay tâm trạng của chính mình, nhằm diễn đạt trọn vẹn tâm tư bằng thứ ngôn ngữ gần gũi, dân dã mà sâu sắc. Sự vận dụng tài tình tiếng Việt đã làm cho tiếng nói của Nguyễn Du trở nên độc đáo, chạm tới trái tim người thưởng thức văn chương.

Tác phẩm chữ Nôm của Nguyễn Du không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn mang ý nghĩa lịch sử và xã hội sâu xa. Những câu từ, hình ảnh trong truyện Kiều, Văn Chiêu hồn, cùng các bài thơ Nôm thể hiện tinh thần nhân đạo, sự xót thương trước số phận đa đoan, lầm than của con người. Qua đó, Nguyễn Du đã thể hiện tư tưởng tiến bộ, đồng thời giữ gìn, phát huy giá trị của chữ Nôm trong văn hóa dân tộc. Người đọc ngày nay khi tìm về tác phẩm chữ Nôm của ông không chỉ cảm nhận được cái hay của văn chương mà còn thấy rõ hơi thở thời đại, tâm hồn Việt Nam và những bài học nhân sinh sâu sắc, đầy tính thời sự về giá trị con người.