Bữa ăn cuối cùng của tử tù là một khoảnh khắc vừa bi thảm vừa nhân văn trong quá trình thi hành án. Đó không chỉ đơn giản là một bữa ăn cuối, mà còn là khoảng thời gian ngắn ngủi để tử tù nhìn lại cả cuộc đời mình, đối diện với những lầm lỡ, nuối tiếc, và thậm chí hy vọng được tha thứ. Trong suốt nhiều thế kỷ, quy định về bữa ăn này tồn tại ở khắp các nền văn hóa, như một biểu hiện cuối cùng của sự nhân đạo: trước khi thực thi công lý, xã hội vẫn dành cho người sắp mất đi tất cả một lựa chọn nhỏ nhoi thể hiện nhân cách. Thực đơn của bữa ăn thường được tử tù yêu cầu, đó có thể là món ăn của tuổi thơ, thức quà từ quê hương xa xôi hay chỉ đơn giản là ly trà, bát cơm trắng. Những món ăn ấy không chỉ thỏa mãn nhu cầu vật chất, mà còn mang ý nghĩa tinh thần, chạm đến ký ức, nỗi đau và lời cầu nguyện cuối cùng.

Mỗi bữa ăn cuối cùng đều có câu chuyện riêng. Có những tử tù chọn những món ăn giản dị, đôi khi là gói mì tôm hay một quả chuối, bởi họ không còn cảm giác thèm ăn; nhưng cũng có người mong một bữa thịnh soạn, đủ đầy như để đánh dấu cho lần cuối cùng mình được sống như một người bình thường. Những phút giây ngồi trước bàn ăn, trong căn phòng nhỏ, là lúc họ suy ngẫm về hành động đã gây ra, hồi tưởng về mái nhà, người thân và những gì đã mất. Đối với cán bộ trại giam, việc chuẩn bị bữa ăn cuối cùng là một công việc vừa mang tính trách nhiệm vừa thể hiện sự đồng cảm, dù chỉ trong chốc lát. Khoảng thời gian ấy, mọi ranh giới giữa người giữ luật và người phạm tội dường như trở nên nhạt nhòa trước thân phận con người chung một nỗi đau chia lìa.

Bữa ăn cuối cùng không phải là sự hưởng thụ mà là sự trút bỏ tất cả gánh nặng trước khi bước tới cái chết. Nó thể hiện phần nhân tính cuối cùng mà xã hội còn dành cho người phạm tội, với hy vọng rằng sự nhân từ nhỏ bé này có thể giúp họ thanh thản hơn. Nhiều nghiên cứu và ghi chép lịch sử đã lý giải tâm tư của tử tù trong những thời khắc này: ngoài sự sợ hãi, day dứt, đôi khi còn có nỗi mong mỏi được nhận sự khoan dung từ gia đình hoặc xã hội. Bữa ăn cuối cùng, vì thế, vừa là kết thúc, vừa là một lời nhắn nhủ im lặng về giá trị của mỗi sinh mạng, về lòng vị tha và khả năng đối diện với sai lầm để tìm kiếm sự bao dung trong phút giây cuối cùng.