Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở ra đời nhằm cụ thể hóa nguyên tắc “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” trong mọi hoạt động của đời sống xã hội tại cộng đồng dân cư, cơ quan, đơn vị, tổ chức ở địa phương. Luật quy định rõ trách nhiệm của các cấp chính quyền, người đứng đầu các cơ quan, tổ chức trong việc đảm bảo quyền dân chủ của nhân dân, đồng thời đưa ra các cơ chế để người dân tham gia vào quá trình quyết định, tổ chức thực hiện và giám sát các vấn đề có liên quan trực tiếp đến quyền lợi, nghĩa vụ và cuộc sống của mình. Việc thực hiện dân chủ ở cơ sở góp phần tạo môi trường thuận lợi để phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường sự minh bạch, công khai, nâng cao hiệu quả và chất lượng quản lý nhà nước cũng như tạo nên niềm tin vững chắc của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Luật cũng đề cao vai trò của cộng đồng dân cư thông qua cơ chế hội nghị nhân dân, lấy ý kiến, biểu quyết những vấn đề trọng yếu tại địa phương. Các nội dung liên quan đến quy hoạch, đầu tư xây dựng cơ bản, thu chi các quỹ công cộng, chủ trương di dời, giải phóng mặt bằng, các tiêu chí bình xét danh hiệu, hộ nghèo, hộ cận nghèo… đều phải được đưa ra bàn bạc, thống nhất với sự tham gia của người dân và mọi ý kiến đóng góp đều được tiếp thu hợp lý. Song song với đó, luật xác lập quy trình giám sát, phản biện xã hội, tạo điều kiện cho người dân tham gia phát hiện, tố giác các hành vi sai phạm, lãng phí, tham nhũng; qua đó củng cố sự gắn bó giữa chính quyền và nhân dân, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của từng cá nhân, tập thể trong cộng đồng.