Hiệp ước Maastricht, tên đầy đủ là Hiệp ước về Liên minh châu Âu, được ký kết vào ngày 7 tháng 2 năm 1992 tại thành phố Maastricht của Hà Lan. Đây là một cột mốc lịch sử quan trọng đánh dấu việc hình thành Liên minh Châu Âu (EU) như ngày nay. Hiệp ước này ra đời nhằm mục tiêu tạo sự liên kết sâu rộng hơn giữa các quốc gia thành viên trong lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh và xã hội. Theo đó, Maastricht đặt nền móng cho việc thiết lập đồng tiền chung euro, tăng cường phối hợp về chính sách ngoại giao, an ninh chung cũng như mở rộng quyền tự do di chuyển cho người dân giữa các nước thành viên.

Một điểm nổi bật của Hiệp ước Maastricht là quy định về ba "trụ cột" căn bản của EU. Trụ cột thứ nhất liên quan đến các vấn đề kinh tế, bao gồm Thị trường chung, Liên minh Kinh tế và Tiền tệ. Trụ cột thứ hai là Chính sách đối ngoại và an ninh chung (CFSP), giúp EU có tiếng nói chung về các vấn đề quốc tế. Trụ cột thứ ba là Hợp tác về tư pháp và vấn đề nội vụ, đảm bảo cơ chế hợp tác giữa các nước thành viên trong phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, nhập cư và an ninh nội bộ. Sự ra đời của các trụ cột này giúp tạo ra cơ chế vận hành chung, thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình hội nhập khu vực của châu Âu, thể hiện cam kết mạnh mẽ của các nước thành viên cho mục tiêu xây dựng một cộng đồng thống nhất, đoàn kết và phát triển bền vững.

Hiệp ước Maastricht cũng đánh dấu bước tiến vượt bậc về tinh thần dân chủ trong EU khi lần đầu tiên quy định rõ ràng về quyền công dân châu Âu. Theo đó, mọi công dân thuộc các nước thành viên đều có quyền tự do di chuyển, cư trú, làm việc và học tập trên lãnh thổ của tất cả các quốc gia trong khối. Ngoài ra, họ còn được tham gia bầu cử ở nước thành viên nơi mình cư trú và gửi phản ánh tới Nghị viện châu Âu. Qua đó, hiệp ước không những thúc đẩy hợp tác về mặt pháp lý và thể chế mà còn góp phần làm thay đổi quan niệm về quyền lợi và nghĩa vụ của cá nhân trong tổng thể không gian châu Âu thống nhất. Với tầm quan trọng ấy, Hiệp ước Maastricht thực sự trở thành nền tảng pháp lý và chính trị vững chắc cho sự phát triển lâu dài của Liên minh châu Âu trong suốt hơn ba thập kỷ vừa qua.