Tháng 8 năm 1945 là một dấu mốc lịch sử quan trọng trong tiến trình giành độc lập của dân tộc Việt Nam. Sau khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, khoảng trống quyền lực tại Đông Dương đã tạo điều kiện cho nhân dân ta đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền từ tay đế quốc và phong kiến. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, toàn thể đồng bào đã đoàn kết nhất trí tham gia Tổng khởi nghĩa. Các phong trào nổi dậy liên tiếp diễn ra từ nông thôn tới thành thị, điển hình là việc các cơ sở cách mạng cướp chính quyền ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn và nhiều tỉnh, huyện trên cả nước chỉ trong một thời gian ngắn.

Cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 đánh dấu sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa chuẩn bị lực lượng lâu dài và lợi dụng thời cơ lịch sử đặc biệt. Mặt trận Việt Minh đã huy động được sức mạnh của quần chúng, tổ chức mít tinh, vũ trang tuyên truyền và nhanh chóng kết hợp giữa hoạt động quân sự với đấu tranh chính trị. Thành công của khởi nghĩa là thành quả của bao năm hoạt động bí mật, chịu đựng hy sinh của các chiến sĩ giải phóng và tầng lớp nhân dân dưới chế độ thống trị hà khắc. Đến ngày 19 tháng 8, nhân dân Hà Nội đã giành được chính quyền; tiếp đó, làn sóng khởi nghĩa lan rộng khắp cả nước.

Tháng 8 năm 1945 đã khép lại hơn 80 năm đô hộ của thực dân Pháp và hơn 5 năm thống trị của phát xít Nhật, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam. Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ Lâm thời đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám không chỉ thay đổi vận mệnh dân tộc mà còn khích lệ phong trào giải phóng dân tộc trên toàn thế giới. Đây là sự kiện tiêu biểu của tinh thần yêu nước, ý chí quật cường và khát vọng tự do của nhân dân Việt Nam.