Hát xoan Phú Thọ là một loại hình dân ca nghi lễ phong phú, độc đáo của vùng đất Tổ, đã tồn tại và phát triển suốt hàng trăm năm. Xuất phát từ các làng cổ quanh khu vực thành phố Việt Trì, hát xoan gắn liền với tín ngưỡng thờ Vua Hùng cùng các tập tục cúng bái đầu xuân. Loại hình nghệ thuật này thể hiện qua những làn điệu tinh tế, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lời ca và điệu múa, mang đậm giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc Việt Nam. Các tiết mục hát xoan thường được trình diễn tại đình, miếu và không gian linh thiêng, nhằm cầu cho quốc thái dân an, mùa màng bội thu. Người hát thường là những nghệ nhân trong làng, nhóm lại thành phường xoan và truyền nghề qua nhiều thế hệ, bảo tồn những giá trị nghệ thuật cổ truyền.

Điểm đặc biệt của hát xoan Phú Thọ nằm ở sự giao thoa của các yếu tố âm nhạc, văn học và tập tục dân gian. Những lời ca trữ tình, sâu lắng phản ánh quan niệm về tình yêu, cuộc sống cũng như bày tỏ lòng thành kính đối với các thế hệ tiền nhân. Nhạc cụ sử dụng trong biểu diễn hát xoan rất giản dị như phách tre, đàn nguyệt, tạo nên nền giai điệu nhẹ nhàng, uyển chuyển. Trang phục của nghệ nhân cũng mang nét truyền thống, góp phần làm nổi bật nét cổ kính, trang trọng của loại hình nghệ thuật này. Quá trình sinh hoạt hát xoan còn là dịp để người dân nơi đây gắn kết cộng đồng, bảo dưỡng các phong tục quý báu vào đời sống hàng ngày.

Vượt qua nhiều thử thách, năm 2017, hát xoan Phú Thọ đã vinh dự được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với nỗ lực gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa của người dân Phú Thọ nói riêng và cả dân tộc Việt Nam nói chung. Hàng năm, du khách khắp mọi miền đất nước đều đổ về vùng đất Tổ để thưởng thức những điệu xoan mượt mà, hòa mình vào không gian lễ hội truyền thống. Nhiều chương trình bảo tồn, phục hồi hát xoan đã được triển khai nhằm duy trì nguồn sống cho loại hình nghệ thuật đặc sắc này, góp phần lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong đời sống đương đại.