Viện kiểm sát tối cao là cơ quan có vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống tư pháp của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Cơ quan này thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án, đồng thời giám sát các cơ quan, tổ chức, cá nhân để bảo đảm pháp luật được thực hiện nghiêm túc và công bằng. Qua đó, Viện kiểm sát tối cao góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; kiên quyết chống oan sai, lọt tội phạm, đồng thời kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm pháp luật, giữ vững kỷ cương trong toàn bộ hoạt động tư pháp.

Bên cạnh chức năng kiểm sát, Viện kiểm sát tối cao còn trực tiếp thực hiện quyền công tố trong một số trường hợp đặc biệt, nhất là những vụ án hình sự nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng. Hoạt động công tố ở cấp Viện kiểm sát tối cao thường liên quan tới những vụ án có tính chất phức tạp, ảnh hưởng đến an ninh quốc gia hoặc gây chấn động dư luận xã hội. Các kiểm sát viên của Viện kiểm sát nhân dân tối cao đều là những cán bộ có trình độ chuyên môn, phẩm chất đạo đức vững vàng, được lựa chọn khắt khe nhằm đáp ứng yêu cầu thực thi nhiệm vụ trong môi trường pháp lý khắt khe và luôn biến đổi của xã hội hiện đại.

Thông qua các hoạt động nghiệp vụ, Viện kiểm sát tối cao còn đóng vai trò hướng dẫn, tổng kết thực tiễn, xây dựng các văn bản pháp luật nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của đất nước và hội nhập quốc tế. Đặc biệt, cơ quan này còn là trung tâm phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và cơ quan tư pháp quốc tế trong công tác phòng, chống tội phạm xuyên biên giới, tham nhũng, rửa tiền và các hành vi vi phạm pháp luật có yếu tố nước ngoài. Như vậy, Viện kiểm sát tối cao không chỉ giữ vai trò then chốt trong bảo vệ pháp luật mà còn góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.