Cồn bãi là khái niệm dùng để chỉ những dải đất nổi lên giữa sông, biển hoặc các vùng nước có dòng chảy, thường được hình thành do quá trình bồi tụ phù sa, cát, sỏi theo thời gian. Những cồn bãi này có thể xuất hiện tự nhiên khi lượng vật chất lắng đọng tại một vị trí nhất định, tạo nên diện tích đất mới nổi hẳn lên mặt nước, có thể nhìn thấy rõ vào mùa khô hoặc khi thủy triều xuống. Đặc điểm của cồn bãi là thường nằm ở ven sông, cửa biển và mang tính thay đổi theo thời gian tùy vào tốc độ dòng chảy, lượng phù sa cũng như tác động của con người nhờ các biện pháp khơi thông, gia cố hay khai thác.

Ở nhiều khu vực ven sông, cồn bãi trở thành nguồn đất canh tác quý giá đối với người dân địa phương. Nhờ vào lượng phù sa màu mỡ bồi đắp hàng năm, các cồn bãi thường thích hợp để trồng các loại cây ngắn ngày như ngô, khoai, đậu và một số loại hoa màu khác. Ngoài ra, cồn bãi còn là môi trường sống của nhiều loài động thực vật nước ngọt hoặc bán thủy sinh, là nơi kiếm ăn và sinh sản của cá, chim và một số động vật hoang dã. Tuy nhiên, các cồn bãi cũng dễ bị biến đổi do dòng chảy tăng giảm bất thường, lũ lụt hoặc biến đổi khí hậu khiến diện tích đất và hệ sinh thái thay đổi nhanh chóng.

Cồn bãi còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ bờ sông, cửa biển khỏi sự xói lở tự nhiên. Khi dòng chảy mang phù sa đến, các cồn bãi hoạt động như tấm tường chắn, giúp làm chậm quá trình xói mòn và tạo điều kiện cho những thảm thực vật đặc trưng phát triển. Ở góc độ sinh thái, sự tồn tại của cồn bãi góp phần đa dạng hóa môi trường sống và duy trì cân bằng hệ sinh thái tại các vùng nước nội địa và ven biển. Tuy nhiên, nếu khai thác cồn bãi quá mức hoặc không hợp lý, tình trạng xâm lấn đất, suy thoái đất và mất cân bằng sinh thái có thể xảy ra, ảnh hưởng tiêu cực tới đời sống cộng đồng và môi trường tự nhiên.