Tổng thống và Chủ tịch nước là hai chức danh nguyên thủ quốc gia xuất hiện ở những quốc gia có hệ thống chính trị khác nhau. Tổng thống thường được sử dụng ở các nước có nền cộng hòa như Mỹ, Pháp, Nga, nơi quyền lực của Tổng thống gắn liền với vai trò lãnh đạo chính phủ và chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc điều hành đất nước. Tổng thống sở hữu quyền hạn rộng lớn về cả đối nội lẫn đối ngoại, ví dụ như ban hành sắc lệnh, bổ nhiệm các thành viên nội các, chỉ huy các lực lượng vũ trang, ký kết các văn bản quốc tế hoặc thậm chí có quyền phủ quyết luật do quốc hội thông qua. Các tổng thống thường được bầu trực tiếp bởi người dân, thể hiện rõ tính đại diện và quyền lực cá nhân.

Trong khi đó, chức danh Chủ tịch nước lại phổ biến ở các quốc gia xã hội chủ nghĩa như Việt Nam hay Trung Quốc, với cơ chế quyền lực tập trung hơn vào Đảng lãnh đạo. Chủ tịch nước là nguyên thủ quốc gia, đại diện cao nhất của quốc gia về mặt đối ngoại, nhưng vai trò điều hành ngày thường được chuyển giao cho Thủ tướng (ví dụ như Việt Nam) hoặc Chủ tịch Hội đồng Nhà nước (Trung Quốc trước kia). Quyền hạn của Chủ tịch nước thường mang tính chất biểu tượng, thực hiện các nhiệm vụ như ban bố lệnh ân xá, bổ nhiệm đại sứ, chủ trì lễ quốc gia hoặc ký sắc lệnh được phê chuẩn bởi Quốc hội. Chủ tịch nước được Quốc hội bầu ra thay vì do dân trực tiếp bầu, cho nên quyền lực thường ít mang tính cá nhân và chịu sự giám sát bởi các thiết chế quyền lực khác.

Nhìn chung, sự khác biệt lớn nhất giữa Tổng thống và Chủ tịch nước xuất phát từ mô hình chính trị mà mỗi quốc gia áp dụng. Tổng thống là người đứng đầu cả nhà nước và chính phủ ở hệ thống tổng thống hoặc bán tổng thống, nắm giữ nhiều quyền lực thực tế, gắn liền với quá trình điều hành đất nước, trong khi Chủ tịch nước thường là người đứng đầu nhà nước với chức năng đại diện, ban cấp pháp lý, đối ngoại và không trực tiếp chỉ đạo hoạt động của chính phủ. Chính vì vậy, vai trò và ảnh hưởng của Tổng thống thường rộng lớn và sâu sắc hơn so với Chủ tịch nước trong cấu trúc quyền lực của mỗi quốc gia.