Chức vụ Tổng Bí thư là vị trí lãnh đạo cao nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam, giữ vai trò then chốt trong việc định hướng và quyết định những chính sách quan trọng của đất nước qua từng thời kỳ. Trong lịch sử phát triển của Đảng, nhiều đồng chí đã được tín nhiệm giao trọng trách làm Tổng Bí thư, mỗi người đều để lại dấu ấn sâu đậm trong quá trình hình thành và củng cố nền tảng của nước nhà. Đầu tiên phải kể đến đồng chí Trần Phú, người giữ chức Tổng Bí thư đầu tiên từ năm 1930, đã đặt những nền móng quan trọng về tổ chức và tư tưởng cho Đảng trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Sau đó, các đồng chí như Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ đã tiếp tục phát huy vai trò lãnh đạo trong giai đoạn cam go chống thực dân Pháp.

Giai đoạn kháng chiến chống Pháp, đồng chí Trường Chinh giữ cương vị Tổng Bí thư với đường lối cách mạng rõ ràng, linh hoạt vượt qua những thử thách lớn lao. Sau chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, đồng chí Lê Duẩn trở thành Tổng Bí thư với vai trò lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, xác lập vững chắc con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam sau ngày thống nhất đất nước. Kể từ đó, những gương mặt như Trường Chinh, Lê Đức Thọ (Quyền Tổng Bí thư), Nguyễn Văn Linh và Đỗ Mười trở thành biểu tượng của công cuộc đổi mới và phát triển, mở đường cho công cuộc cải cách kinh tế, chính trị nhằm đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng và tiến lên hiện đại.

Từ thập niên 2000 đến nay, các Tổng Bí thư như Lê Khả Phiêu, Nông Đức Mạnh, Nguyễn Phú Trọng đều đóng vai trò dẫn dắt Đảng và đất nước vượt qua nhiều thử thách trong bối cảnh quốc tế và trong nước nhiều thay đổi. Đặc biệt, dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Đảng đã đẩy mạnh công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, chăm lo phòng chống tham nhũng và giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế, nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Qua các thời kỳ, vai trò của Tổng Bí thư ngày càng khẳng định là trung tâm đoàn kết, hội tụ trí tuệ và bản lĩnh của toàn Đảng, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng trong từng giai đoạn lịch sử.