Mùa xuân Arab là một loạt các phong trào biểu tình, nổi dậy và cách mạng diễn ra ở nhiều quốc gia Trung Đông và Bắc Phi bắt đầu từ cuối năm 2010. Khởi nguồn ở Tunisia với sự kiện Mohamed Bouazizi tự thiêu vì bất công xã hội, ngọn lửa phản kháng nhanh chóng lan rộng sang Ai Cập, Libya, Syria, Yemen và nhiều nước khác. Những người biểu tình đồng thuận trong khát vọng cải cách chính trị, tự do cá nhân và xoá bỏ các chế độ độc tài lâu năm. Sự bùng nổ của các mạng xã hội và công nghệ thông tin cũng đóng vai trò quan trọng khi những tiếng nói cất lên ở quảng trường hay phố xá được truyền tải đi khắp thế giới, tạo sức ép lên các chính quyền bảo thủ.

Tuy nhiên, “mùa xuân” này không mang lại kết quả giống nhau tại các quốc gia khác nhau. Tunisia được xem là điểm sáng nhất khi tiến trình chuyển đổi dân chủ diễn ra tương đối hòa bình, thiết lập được nền tảng cho sự đa nguyên chính trị. Ở Ai Cập, cuộc lật đổ tổng thống Hosni Mubarak chỉ là khởi đầu cho một chuỗi bất ổn kéo dài, dẫn đến sự lên ngôi của quân đội thay vì một chính phủ dân cử thực sự. Tại Libya và Syria, các phong trào biến thành nội chiến khốc liệt, chia rẽ xã hội và làm hàng triệu người phải di cư hoặc thiệt mạng. Sự can thiệp bên ngoài từ các lực lượng quốc tế đôi khi khiến xung đột trở nên phức tạp hơn, đẩy khu vực vào tình trạng bạo lực và bất ổn kéo dài.

Nhìn lại mùa xuân Arab, dư luận và các nhà nghiên cứu vẫn tranh luận về di sản mà nó để lại cho khu vực. Một mặt, sự kiện này thể hiện khát vọng đổi mới mạnh mẽ của nhân dân, thôi thúc các chế độ phải xét lại chính sách quản lý và mở cửa hơn cho xã hội dân sự. Mặt khác, nó cũng bộc lộ những nguy cơ tiềm tàng từ quá trình chuyển hoá chính trị khi các nhà nước chưa có đủ nền móng vững chắc cho dân chủ, pháp quyền. Đến nay, nhiều nơi vẫn phải đối mặt với thách thức của cực đoan hóa, chia rẽ tôn giáo hoặc sự thụt lùi về kinh tế-xã hội. Mùa xuân Arab vừa là lời nhắc về sức mạnh dân chúng, vừa là bài học lớn cho sự phát triển đất nước trong thời đại hiện đại.