Bảo hiểm khoản vay là một loại bảo hiểm nhằm bảo vệ bên cho vay (thường là ngân hàng, tổ chức tín dụng) trước rủi ro người vay không có khả năng trả nợ do các nguyên nhân như tai nạn, ốm đau, tử vong hoặc mất khả năng lao động. Việc mua bảo hiểm khoản vay thường được các tổ chức tài chính khuyến nghị để giảm thiểu rủi ro cho cả hai bên, đồng thời giúp đảm bảo nguồn thu hồi vốn. Tuy nhiên, bảo hiểm khoản vay có bắt buộc hay không phụ thuộc vào quy định của từng đơn vị cho vay cũng như loại hình khoản vay mà khách hàng lựa chọn. Thông thường, đối với các khoản vay thế chấp lớn, tổ chức tín dụng sẽ yêu cầu người vay phải tham gia bảo hiểm này nhằm bảo vệ quyền lợi của chính họ và đảm bảo giảm thiểu thiệt hại tài chính.

Theo theo quy định pháp luật hiện hành tại Việt Nam, việc mua bảo hiểm khoản vay không bắt buộc ở tất cả các trường hợp. Pháp luật chỉ quy định việc mua bảo hiểm bắt buộc trong một số lĩnh vực nhất định như bảo hiểm xe cơ giới, bảo hiểm xây dựng công trình... Đối với bảo hiểm khoản vay, nhà nước chưa có hướng dẫn bắt buộc chung; bởi vậy việc yêu cầu tham gia chủ yếu là do quy định nội bộ của ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng. Thông thường, các tổ chức sẽ lồng ghép điều kiện này vào hợp đồng vay vốn như một hình thức giảm thiểu rủi ro và đảm bảo quá trình giải ngân cũng như thu hồi nợ thuận lợi hơn. Do đó, khi khách hàng ký hợp đồng vay, cần lưu ý kỹ các điều khoản liên quan đến bảo hiểm khoản vay để hiểu rõ nghĩa vụ của mình.

Trong thực tế, mặc dù không bắt buộc theo quy định của pháp luật, nhiều ngân hàng vẫn áp dụng biện pháp “bắt buộc gián tiếp” thông qua điều kiện hợp đồng, nhất là với các khoản vay tiêu dùng tín chấp, vay mua nhà, mua ô tô. Việc này có thể gây ra những băn khoăn cho khách hàng vì chi phí bảo hiểm sẽ được cộng vào tổng chi phí vay, làm tăng khoản tiền phải trả. Tuy nhiên, người vay vẫn có quyền thương lượng, thậm chí từ chối nếu gói bảo hiểm không phù hợp hoặc nếu ngân hàng không bắt buộc trong quy định của hợp đồng. Như vậy, việc bảo hiểm khoản vay có bắt buộc hay không phụ thuộc phần lớn vào từng trường hợp cụ thể và quy định của từng tổ chức tài chính mà khách hàng giao dịch.