Voọc mông trắng, còn được gọi là voọc mông trắng Trà Mi hay voọc chà vá chân xám (danh pháp khoa học: Trachypithecus delacouri), là một trong những loài linh trưởng quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng cao trên thế giới. Loài này chỉ phân bố ở một số tỉnh phía Bắc của Việt Nam như Hòa Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa và Hà Nam, sinh sống chủ yếu ở các khu rừng đá vôi, nơi có địa hình núi non hiểm trở và hang động phong phú. Đặc điểm nổi bật nhất của voọc mông trắng là bộ lông màu đen tuyền, phần mông và đuôi có màu trắng tinh, tạo nên sự khác biệt so với các loài voọc khác. Đây cũng là lý do mà dân gian đặt cho chúng cái tên rất thân thuộc – voọc mông trắng.

Loài voọc mông trắng chủ yếu ăn lá cây, chồi non, hoa quả và đôi khi cả côn trùng nhỏ. Chúng sống theo bầy đàn từ 5 đến 30 cá thể, thường do một con đực trưởng thành làm thủ lĩnh. Voọc di chuyển linh hoạt trên các vách núi dựng đứng, nhảy qua các mỏm đá để kiếm ăn hoặc tránh kẻ thù. Những đặc điểm tập tính này giúp chúng thích nghi tốt với môi trường sống khắc nghiệt nhưng lại khiến công tác bảo tồn gặp nhiều khó khăn. Ngoài việc bị đe dọa bởi nạn săn bắt trái phép để lấy thịt, xương, hay buôn bán làm cảnh, môi trường sống của voọc mông trắng cũng bị thu hẹp nghiêm trọng do nạn phá rừng, khai thác đá, phát triển du lịch và nông nghiệp.

Công tác bảo tồn voọc mông trắng ở Việt Nam đã và đang được chú trọng hơn, với các khu bảo tồn thiên nhiên như Vân Long ở Ninh Bình được thiết lập để bảo vệ loài này. Tuy nhiên, do số lượng cá thể còn lại cực kỳ thấp – ước tính chưa tới 300 cá thể trong tự nhiên – nên voọc mông trắng vẫn nằm trong danh sách những loài nguy cấp ở mức độ cực kỳ nghiêm trọng của Sách Đỏ IUCN và Việt Nam. Để bảo vệ loài linh trưởng quý hiếm này, không chỉ cần sự vào cuộc của các cơ quan chức năng mà còn đòi hỏi ý thức của cộng đồng địa phương trong việc giữ gìn môi trường sống cho voọc, ngăn chặn săn bắt, buôn bán trái phép và tích cực tham gia các hoạt động giáo dục, nâng cao nhận thức về giá trị sinh học và ý nghĩa bảo tồn loài voọc mông trắng đối với đa dạng sinh học Việt Nam.