Cơ cấu dân số vàng là thuật ngữ dùng để chỉ giai đoạn mà một quốc gia có tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động (thường từ 15 đến 64 tuổi) chiếm phần lớn tổng dân số, có thể đạt từ 60% trở lên. Đây được xem là thời kỳ thuận lợi cho phát triển kinh tế, bởi vì số người đủ khả năng làm việc tăng mạnh so với số người phụ thuộc vào lực lượng lao động như trẻ em và người cao tuổi. Khi cơ cấu dân số chuyển sang trạng thái dân số vàng, nguồn lực lao động dồi dào trở thành động lực thúc đẩy sản xuất, tăng năng suất lao động cũng như kích thích tiêu dùng nội địa. Nếu được khai thác đúng cách thông qua cải cách giáo dục, đào tạo kỹ năng và bảo đảm việc làm, giai đoạn này sẽ là cơ hội lớn để nâng cao chất lượng đời sống, phát triển công nghệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong xã hội.

Tuy nhiên, cơ cấu dân số vàng không kéo dài mãi mãi, thường chỉ tồn tại trong vài thập kỷ trước khi dân số già hóa trở thành xu hướng chủ đạo. Vì vậy, tận dụng được giai đoạn dân số vàng trở thành bài toán chiến lược quan trọng đối với các quốc gia đang phát triển. Việt Nam hiện đang nằm trong thời kỳ dân số vàng, với khoảng gần 70% dân số trong độ tuổi lao động. Điều đó mở ra nhiều triển vọng phát triển về kinh tế, xã hội nếu chú trọng xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao và giải quyết tốt các vấn đề về việc làm, phân bổ nguồn lực hợp lý giữa các vùng miền. Ngược lại, nếu để lãng phí nguồn lực hoặc xuất hiện tình trạng thất nghiệp, thiếu việc làm, quốc gia sẽ đối mặt với nhiều khó khăn khi bước sang giai đoạn dân số già hóa.

Bên cạnh những lợi ích về kinh tế, cơ cấu dân số vàng cũng tạo ra những áp lực đối với xã hội như đô thị hóa nhanh chóng, cạnh tranh trong việc làm tăng cao và yêu cầu cải thiện hệ thống giáo dục, y tế để phục vụ nhu cầu của lớp trẻ. Các quốc gia cần chủ động đầu tư vào hạ tầng hiện đại, tạo môi trường sống và làm việc tốt, đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo để chuẩn bị nguồn nhân lực thích ứng với sự thay đổi của nền kinh tế. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng xã hội đóng vai trò quyết định cho việc sử dụng hiệu quả ưu thế về dân số vàng. Qua đó, cơ cấu dân số vàng không chỉ là giai đoạn thuận lợi về nhân khẩu học mà còn là thời điểm vàng để kiến tạo tương lai phát triển bền vững cho mỗi quốc gia.