Vào ngày 25 tháng 8 năm 1945, tại Ngọ Môn Huế, vua Bảo Đại đã chính thức tuyên bố thoái vị, chấm dứt chế độ quân chủ kéo dài hàng nghìn năm trên đất nước Việt Nam. Buổi lễ diễn ra nghiêm trang trước sự chứng kiến của đông đảo quần chúng nhân dân, các đại diện của Chính phủ lâm thời và thành viên hoàng tộc. Trong bài tuyên bố thoái vị, vua Bảo Đại nói rõ: "Trẫm lấy làm sung sướng được làm dân một nước tự do, hơn làm Vua một nước nô lệ". Lời tuyên bố này không chỉ mang ý nghĩa kết thúc vai trò của ngôi vị Hoàng đế mà còn thể hiện khát vọng nguyện dấn thân vào cuộc đấu tranh giành độc lập, theo ngọn cờ cách mạng của nhân dân Việt Nam.

Sự kiện vua Bảo Đại thoái vị có ý nghĩa lịch sử vô cùng trọng đại đối với dân tộc Việt Nam. Đây là thời điểm đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của chế độ phong kiến Nguyễn và mở ra một kỷ nguyên mới, khi quyền lực thực sự thuộc về nhân dân dưới sự lãnh đạo của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa được thành lập. Việc trao lại ấn kiếm cho đại diện của Mặt trận Việt Minh không chỉ mang tính biểu tượng, mà còn thể hiện sự chuyển giao hòa bình giữa hai chính thể. Hành động này được nhiều nhà sử học, nhà nghiên cứu xem là bước ngoặt lịch sử, giúp gắn kết tinh thần đại đoàn kết toàn dân và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình xây dựng nhà nước độc lập, tự do đầu tiên trong lịch sử Việt Nam hiện đại.

Sau khi từ bỏ ngai vàng, Bảo Đại nhận trọng trách làm cố vấn tối cao cho Chính phủ lâm thời theo lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong giai đoạn sau đó, ông đã có những đóng góp nhất định về mặt ngoại giao nhằm vận động quốc tế công nhận quyền tự quyết của dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, hình ảnh và vai trò của vua Bảo Đại sau khi thoái vị vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều trong lịch sử, bởi ông từng đảm nhận nhiều vị trí khác nhau trong các giai đoạn tiếp theo của đất nước. Dù vậy, sự kiện thoái vị của vua Bảo Đại mãi mãi được ghi nhận là dấu mốc chấm dứt chế độ quân chủ, mở ra tương lai mới cho nước Việt Nam độc lập.