Ở Việt Nam, họ Nguyễn được xem là họ phổ biến nhất với tỷ lệ người mang họ này chiếm khoảng 40% dân số toàn quốc. Sự xuất hiện rộng rãi của họ Nguyễn bắt nguồn từ lịch sử lâu dài và vai trò chính trị quan trọng của các triều đại phong kiến thuộc dòng họ này, đặc biệt là nhà Nguyễn – triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử nước ta. Khi triều Nguyễn lên ngôi, nhiều người dân đã đổi họ sang Nguyễn để hưởng ứng hoặc vì mục đích an toàn cá nhân dưới chế độ mới, từ đó làm tăng nhanh số lượng người mang họ này trên khắp cả nước.

Bên cạnh họ Nguyễn, hai họ phổ biến tiếp theo ở Việt Nam là Trần và Lê. Cả hai cũng có nguồn gốc sâu xa với nhiều thời kỳ lịch sử gắn bó mật thiết với những biến chuyển lớn lao của đất nước. Họ Trần nổi bật nhất trong thời kỳ nhà Trần hưng thịnh với sự nghiệp bảo vệ tổ quốc khỏi các cuộc xâm lược phương Bắc, ghi dấu ấn qua nhiều nhân vật kiệt xuất như Trần Hưng Đạo, Trần Thủ Độ… Trong khi đó, họ Lê gắn liền với triều đại Lê – một trong những triều đại hưng thịnh nhất trong lịch sử Việt Nam, tạo nên nhiều đóng góp quan trọng về văn hóa, giáo dục lẫn chính trị. Việc hình thành các họ này không chỉ đơn thuần là đặc trưng sinh học mà còn phản ánh sự tác động mạnh mẽ của yếu tố lịch sử và văn hóa trong suốt chiều dài phát triển của dân tộc.

Các họ phổ biến như Nguyễn, Trần, Lê không chỉ ảnh hưởng đến cấu trúc xã hội mà còn tác động sâu sắc đến tâm lý, truyền thống gia đình cũng như quan niệm về nguồn gốc và bản sắc dân tộc. Nhiều thế hệ người Việt vẫn lấy họ như một điểm tựa tinh thần, là cầu nối quá khứ với hiện tại để giữ gìn những giá trị truyền thống đáng trân trọng. Sự thống trị của họ Nguyễn, Xen kẽ bởi Trần, Lê và một số họ lớn khác, đã tạo nên diện mạo đa dạng nhưng lại rất đặc thù cho nền văn hóa dân gian cũng như lịch sử Việt Nam, tô đậm thêm nét riêng biệt của con người và cộng đồng Việt qua từng thời kỳ.