Chính sách Kinh tế mới (NEP) được chính quyền Xô viết thực hiện từ năm 1921 đến năm 1928 dưới sự lãnh đạo của Vladimir Lenin, nhằm phục hồi nền kinh tế sau những tổn thất nặng nề do Chiến tranh thế giới thứ nhất và nội chiến Nga. NEP là một bước chuyển quan trọng so với chính sách cộng sản thời chiến trước đó, cho phép việc tư hữu và kinh doanh nhỏ lẻ tồn tại song song với kinh tế quốc doanh. Nhà nước giữ quyền kiểm soát những ngành công nghiệp trọng điểm như ngân hàng, vận tải và ngoại thương, trong khi các hộ nông dân có thể tự do bán sản phẩm của mình trên thị trường. Sự thay đổi này góp phần ổn định đời sống nhân dân, khôi phục sản xuất nông nghiệp và công nghiệp, tạo môi trường thuận lợi cho các hoạt động thương mại và dịch vụ phát triển trở lại.

Chính sách kinh tế mới đã tạo ra những bước tiến rõ rệt trong nền kinh tế Xô viết. Lượng lương thực sản xuất tăng mạnh, thị trường hàng hóa sôi động hơn và đời sống nhân dân dần được cải thiện. Các thành phần kinh tế tư nhân và tiểu chủ có điều kiện phát triển, giúp giảm căng thẳng xã hội và thúc đẩy sáng tạo trong sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, NEP cũng bộc lộ những mâu thuẫn nội tại khi gia tăng sự phân hóa giữa các tầng lớp xã hội, xuất hiện các nhà tư sản mới gọi là “NEPman”. Điều này khiến giới lãnh đạo Xô viết lo ngại về nguy cơ phục hồi chủ nghĩa tư bản, dẫn đến việc NEP bị đình chỉ vào cuối thập niên 1920, nhường chỗ cho chính sách tập thể hóa và công nghiệp hóa quy mô lớn.

Dưới góc nhìn lịch sử, Chính sách Kinh tế mới đánh dấu một giai đoạn điều chỉnh linh hoạt của chính quyền Xô viết, cho thấy khả năng thích ứng với hoàn cảnh thực tiễn. NEP không chỉ giúp tái thiết nền kinh tế sau chiến tranh mà còn đặt nền móng cho quá trình hiện đại hóa về sau. Tuy vậy, việc chuyển đổi sang chính sách tập trung hóa và loại bỏ khu vực kinh tế tư nhân đã dẫn đến nhiều vấn đề xã hội, ảnh hưởng đến đời sống người dân trong thời kỳ tiếp theo. Vai trò của NEP vẫn được ghi nhận như một giải pháp kinh tế sáng tạo trong bối cảnh khủng hoảng, thể hiện khả năng vận dụng linh hoạt nguyên lý kinh tế để phục hồi đất nước.