Xâm nhập mặn là hiện tượng nước biển thâm nhập sâu vào các vùng đất liền, làm tăng độ mặn trong nguồn nước mặt và nước ngầm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống cũng như sản xuất của người dân. Hiện tượng này thường xảy ra ở các khu vực ven biển, đặc biệt là vào mùa khô khi lưu lượng nước từ thượng nguồn đổ về giảm mạnh, khiến dòng chảy sông yếu đi và không đủ sức đẩy mặn ra biển. Sự xâm nhập mặn gây ra những hậu quả lớn cho ngành nông nghiệp, nhất là canh tác lúa, bởi cây lúa rất nhạy cảm với nồng độ mặn. Ngoài ra, nguồn nước sinh hoạt cũng bị đe dọa, người dân phải đối mặt với nguy cơ thiếu nước sạch phục vụ ăn uống, sinh hoạt hằng ngày.

Nguyên nhân sâu xa của xâm nhập mặn không chỉ đến từ biến đổi khí hậu toàn cầu mà còn bắt nguồn từ những hoạt động nhân sinh như thủy điện xây dựng trên các con sông lớn, khai thác nước quá mức và phá rừng đầu nguồn. Tình trạng băng tan ở các vùng cực làm gia tăng mực nước biển, góp phần đẩy nhanh quá trình xâm nhập mặn vào nội đồng. Bên cạnh đó, việc xây dựng các công trình thủy lợi chưa hợp lý cũng có thể khiến khả năng bảo vệ nguồn nước ngọt suy giảm, tạo điều kiện thuận lợi cho nước mặn tràn vào đất liền. Sự kết hợp của các yếu tố tự nhiên và con người khiến xâm nhập mặn trở thành một thách thức lớn, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long - một khu vực vốn là vựa lúa, thủy sản quan trọng của Việt Nam.

Để ứng phó với xâm nhập mặn, các giải pháp về kỹ thuật như xây dựng cống ngăn mặn, hệ thống đê bao, chuyển đổi giống cây trồng chịu mặn và sử dụng tiết kiệm nguồn nước đã được triển khai nhưng vẫn cần sự đồng thuận và hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ và cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức cho người dân về nguy cơ xâm nhập mặn và tích cực áp dụng kinh nghiệm bản địa giúp giảm nhẹ thiệt hại. Về lâu dài, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội phải gắn liền với việc bảo vệ môi trường, hồi phục hệ sinh thái rừng ngập mặn để tăng khả năng chống chịu tự nhiên, góp phần phát triển bền vững vùng ven biển trước thách thức ngày càng gia tăng của hiện tượng xâm nhập mặn.