Cọn nước Lai Châu là một công trình thủy lực truyền thống của đồng bào Thái ở vùng Tây Bắc, đóng vai trò quan trọng trong đời sống sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Được làm hoàn toàn từ tre, nứa, các cọn nước được đặt ven sông suối nơi khe nước chảy mạnh. Nhìn từ xa, cọn nước như những bánh xe khổng lồ không ngừng quay, tạo nên âm thanh róc rách vui tai giữa khung cảnh núi rừng hùng vĩ. Nhờ thiết kế thông minh, những chiếc guồng này tự động múc nước dẫn lên các kênh mương, đưa nước về tưới cho ruộng đồng mà không cần dùng máy móc hiện đại. Từ lâu đời, cọn nước đã giúp người dân yên tâm canh tác, bảo đảm nguồn nước tưới tiêu quanh năm, góp phần làm cho những thửa ruộng bậc thang trù phú hơn.

Không chỉ có giá trị thực tiễn, cọn nước Lai Châu còn là nét đẹp văn hóa truyền thống tiêu biểu, gắn bó sâu sắc với cuộc sống và tâm thức cộng đồng người Thái. Để làm nên một chiếc cọn nước bền chắc, người thợ cần phải lựa chọn nguyên vật liệu thật kỹ càng cũng như sở hữu những bí quyết riêng về kết cấu và tỷ lệ. Cứ vào mỗi độ xuân về, trên những dòng suối, cả bản làng lại quây quần dựng sửa cọn nước, thể hiện sự đoàn kết và sáng tạo của cộng đồng. Hình ảnh cọn nước quay đều bên dòng suối không chỉ phản ánh sức sống bền bỉ, khéo léo của con người đối mặt với thiên nhiên mà còn tạo điểm nhấn cho du lịch Lai Châu, thu hút nhiều du khách đến tìm hiểu văn hóa và chụp ảnh lưu niệm.

Sự tồn tại và phát triển của những chiếc cọn nước truyền thống ở Lai Châu là minh chứng cho khả năng hòa hợp giữa con người với thiên nhiên. Ngày nay, dù có nhiều giải pháp thủy lợi tiên tiến, nhưng nhiều nơi vẫn bảo tồn và sử dụng cọn nước như một di sản quý giá, góp phần giáo dục cho thế hệ trẻ về ý nghĩa lao động và gìn giữ những giá trị truyền thống. Vẻ đẹp bình dị, gần gũi của cọn nước hòa cùng không gian xanh biếc của núi rừng, âm thanh của nước chảy, tiếng chim hót đã tạo nên bức tranh yên ả nhưng đầy sức sống cho các bản làng vùng cao, khiến bất cứ ai một lần ghé thăm cũng khó lòng quên được.