Dân tộc Mường là một trong những cộng đồng lớn nhất ở miền núi phía Bắc Việt Nam, chủ yếu sinh sống tại các tỉnh Hòa Bình, Thanh Hóa, Sơn La và Phú Thọ. Với lịch sử lâu đời, người Mường được xem là cư dân bản địa có nền văn hóa đặc sắc, gắn liền với truyền thống sản xuất nông nghiệp, nhất là trồng lúa nước. Tục ngữ Mường có câu “Mường Bi là chị, Mường Vang là em,” nhằm thể hiện sự đoàn kết giữa các vùng đất của cộng đồng Mường. Ngoài ra, người Mường còn nổi bật với các giá trị về trang phục truyền thống: nam thường mặc áo dài, bên ngoài khoác khăn piêu; nữ lại có áo vóc màu đen, váy dài thêu hoa văn tinh xảo. Lễ hội và các nghi lễ dân gian cũng mang đậm dấu ấn mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, tổ tiên.

Người Mường sở hữu kho tàng văn học dân gian phong phú, tiêu biểu là sử thi “Đẻ đất, đẻ nước” phản ánh khát vọng chinh phục tự nhiên và niềm tin vào sức mạnh cộng đồng. Các truyện cổ tích, ca dao, tục ngữ được lưu truyền qua nhiều thế hệ, góp phần giáo dục đạo đức, lối sống cho con cháu. Âm nhạc Mường cũng rất độc đáo với các loại nhạc cụ như cồng chiêng, đàn bầu, sáo trúc... Đặc biệt, cồng chiêng là nét văn hóa đặc trưng thường vang lên trong các dịp lễ hội, mừng lúa mới hoặc cưới hỏi. Những điệu múa truyền thống uyển chuyển, hòa quyện cùng lời hát, đã làm nổi bật đời sống tinh thần phong phú của người Mường và tạo nên sự đa dạng về văn hóa dân tộc Việt Nam.

Trong quá trình phát triển của đất nước, người Mường luôn giữ vai trò quan trọng trong xây dựng, bảo vệ quê hương, đồng thời góp phần gìn giữ các giá trị truyền thống. Hiện nay, trước sự hội nhập và thay đổi của xã hội, người Mường đang nỗ lực bảo tồn văn hóa đặc sắc thông qua các hoạt động giáo dục, giao lưu, quảng bá nghề thủ công và ẩm thực đặc trưng như cơm lam, thịt nướng, rượu cần. Việc bảo tồn di sản văn hóa dân tộc không chỉ đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần mà còn góp phần vào sự phát triển du lịch cộng đồng, giúp nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân địa phương. Dân tộc Mường là một minh chứng sống động cho sự đa dạng văn hóa và sức mạnh đoàn kết trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.