Con sam biển là một loài sinh vật biển có ngoại hình khá độc đáo và dễ nhận biết nhờ vào lớp vỏ cứng bảo vệ, thân hình tròn dẹt và chiếc đuôi dài, thon. Phần mai của sam biển thường có màu nâu hoặc xanh xám, chắc chắn như chiếc mũ bảo hiểm, với các gai nhỏ ở rìa tạo nên vẻ ngoài dữ dằn. Đôi mắt nhỏ nằm ở hai bên mai cho phép sam biển quan sát môi trường xung quanh dưới nước. Dưới lớp vỏ là phần bụng trắng nhợt, nơi tập trung các chân di chuyển và bộ phận miệng. Đặc biệt, chiếc đuôi hình cây bút nổi bật phía sau giúp chúng giữ thăng bằng và đào bới khi di chuyển trong cát hoặc bùn ven biển.

Không giống như nhiều loài động vật biển khác, sam biển di chuyển tương đối chậm chạp nhưng rất khéo léo. Chúng chủ yếu sống ở các vùng nước ven bờ, nơi có nền đáy cát hoặc bùn để dễ tìm kiếm tôm, cá nhỏ, giun biển và các loài thân mềm khác làm thức ăn. Khi phát hiện nguy hiểm, sam biển có thể lật mình lại nhờ chiếc đuôi cứng, điều này vừa giúp chúng chạy trốn, vừa làm vũ khí tự vệ hữu hiệu. Với hình dáng kỳ lạ cùng lớp áo giáp tự nhiên, sam biển không chỉ hấp dẫn các nhà nghiên cứu về hình thái học mà còn trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm nghệ thuật và hình ảnh biểu tượng.

Ở Việt Nam, hình ảnh con sam biển còn gắn liền với đời sống người dân miền biển, nhất là trong ẩm thực và các truyền thuyết dân gian. Những chợ cá vùng ven biển đôi khi vẫn xuất hiện những cặp sam gắn bó đi cùng nhau khiến người ta liên tưởng đến sự thủy chung, tình nghĩa vợ chồng. Hình ảnh hai con sam biển bám dính không rời đã trở thành biểu tượng cho lòng trung thành, được nhắc đến trong thơ ca, âm nhạc. Ngoài ra, sam biển còn góp phần quan trọng trong nghiên cứu y học bởi máu xanh của chúng chứa hợp chất đặc biệt, hỗ trợ việc kiểm nghiệm độ tinh khiết của các loại thuốc tiêm và vaccine hiện nay.