Căn cứ địa Cao Bằng là một trong những căn cứ quan trọng của cách mạng Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XX. Sau khởi nghĩa Bắc Sơn, nhiều cán bộ Việt Minh đã trở về đây để xây dựng lực lượng và tổ chức các hoạt động chống lại thực dân Pháp. Nhờ địa hình hiểm trở với núi non trùng điệp, rừng rậm bao bọc, Cao Bằng trở thành nơi trú ẩn an toàn cho cán bộ cách mạng, đồng thời cũng là khu vực thuận lợi để phát triển phong trào du kích, đào tạo và huấn luyện quân sự. Người dân Cao Bằng luôn tỏ lòng yêu nước nồng nàn, tích cực ủng hộ mọi hoạt động của cách mạng, sẵn sàng hi sinh, đóng góp lương thực, che chở và bảo vệ cho cán bộ hoạt động bí mật.

Năm 1941 đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về nước tại Pác Bó, thuộc tỉnh Cao Bằng, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng. Chính tại nơi đây, người đã triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ 8 của Đảng, đề ra chủ trương thành lập Mặt trận Việt Minh, xác định nhiệm vụ giải phóng dân tộc là hàng đầu. Cũng ở căn cứ Pác Bó, Nguyễn Ái Quốc đã dịch sách, viết tài liệu tuyên truyền, đào tạo cán bộ và tổ chức các lớp huấn luyện chính trị cho đảng viên. Từ năm 1941 đến 1945, các hoạt động ở Cao Bằng đã tạo nền móng vững chắc cho cao trào giải phóng dân tộc, góp phần thúc đẩy phong trào cách mạng lan rộng trên toàn quốc.

Với vai trò là căn cứ địa cách mạng đầu tiên của cả nước, Cao Bằng trở thành biểu tượng cho tinh thần đoàn kết, lòng dũng cảm và sự kiên định của con người Việt Nam trên con đường giành độc lập. Những di tích lịch sử như hang Pác Bó, lán Khuổi Nặm, suối Lê-nin trở thành chứng tích thiêng liêng, nhắc nhớ về quãng thời gian đầy gian khó mà hào hùng của dân tộc. Căn cứ địa Cao Bằng không chỉ là nơi ươm mầm, hun đúc ý chí đấu tranh mà còn khắc sâu dấu ấn về một thời kỳ thử thách, giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ mai sau.