Điện Biên Phủ trên không là tên gọi của chiến dịch phòng không bảo vệ Hà Nội và các thành phố lớn ở miền Bắc Việt Nam vào tháng 12 năm 1972. Chiến dịch này được gọi là “Điện Biên Phủ trên không” nhằm liên hệ với chiến thắng lịch sử ở Điện Biên Phủ năm 1954, song địa danh diễn ra không phải tại tỉnh Điện Biên, mà chủ yếu ở thủ đô Hà Nội, bên cạnh đó còn có sự tham gia của các lực lượng phòng không ở Hải Phòng, Thái Nguyên và một số địa phương khác thuộc miền Bắc Việt Nam. Địa điểm chiến dịch này là bầu trời phía Bắc đất nước, nơi diễn ra cuộc đối đầu khốc liệt giữa lực lượng phòng không – không quân Việt Nam và máy bay ném bom chiến lược B-52 của Không quân Hoa Kỳ.

Trận “Điện Biên Phủ trên không” bắt đầu từ ngày 18 đến 29 tháng 12 năm 1972, khi Mỹ mở chiến dịch Linebacker II, huy động số lượng lớn máy bay ném bom B-52 và chiến đấu cơ tấn công dữ dội Hà Nội và các mục tiêu trọng yếu miền Bắc. Địa bàn trọng điểm chính là không phận Hà Nội, đặc biệt là khu vực phía Tây Nam thành phố, nơi các trận địa tên lửa, pháo phòng không của Quân đội Nhân dân Việt Nam bố trí dày đặc nhằm ngăn chặn từng đợt không kích của Mỹ. Nhiều điểm trong nội thành Hà Nội như Bách Mai, Khâm Thiên, các quận Ba Đình, Đống Đa… đã ghi nhận những trận oanh tạc ác liệt, gây tổn thất lớn về người và tài sản, đồng thời thể hiện tinh thần kiên cường quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ của quân dân Hà Nội.

Hơn mười ngày diễn ra trận chiến, bầu trời phía Bắc Việt Nam trở thành nơi chứng kiến sự quyết liệt, bền bỉ của lực lượng phòng không Việt Nam. Với chiến thuật sáng tạo, người lính phòng không Việt Nam đã bắn rơi 81 máy bay các loại, trong đó có 34 chiếc B-52. Kết quả này đã buộc Mỹ phải tuyên bố ngừng ném bom, mở lại đàm phán tại Hội nghị Paris với Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Vì vậy, Điện Biên Phủ trên không không phải là một điểm địa lý cố định, mà là biểu tượng cho không gian trận chiến khốc liệt trên bầu trời Hà Nội và phía Bắc nước ta, thể hiện ý chí bất khuất của dân tộc Việt Nam trong giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.