Lễ hội xuống đồng là một trong những lễ hội truyền thống quan trọng của cư dân nông nghiệp ở Việt Nam, diễn ra vào đầu năm mới, thường sau Tết Nguyên Đán. Đây là dịp để người dân cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và vạn vật sinh sôi nảy nở. Lễ hội này thường được tổ chức ở các miền quê, nơi bà con nông dân sau thời gian nghỉ Tết lại cùng nhau tập trung trên những cánh đồng rộng lớn để thực hiện các nghi lễ cúng tế thần linh, đặc biệt là Thần Nông, thể hiện lòng biết ơn đối với vị thần đã ban phát lúa gạo, mang lại cuộc sống no đủ cho cộng đồng. Những nghi thức truyền thống như rước lễ, dâng hương, cúng đất trời đều mong cầu cho sản xuất nông nghiệp gặp thuận lợi, tránh được thiên tai dịch bệnh.

Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội với nhiều hoạt động sôi nổi, hấp dẫn, thu hút đông đảo mọi người tham gia. Điểm nhấn của lễ hội là nghi thức “xuống đồng” – những người nông dân đại diện lần đầu tiên trong năm mang cày ra ruộng, mở những đường cày đầu tiên, gieo những hạt thóc đầu tiên xuống đất. Các trò chơi dân gian như kéo co, bịt mắt bắt vịt, đá gà, múa sư tử… càng làm cho không khí lễ hội thêm tưng bừng, náo nhiệt. Đây còn là dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm sản xuất, gắn kết tình làng nghĩa xóm, từ đó khích lệ tinh thần tích cực lao động, sản xuất cho một năm mới đầy hy vọng.

Lễ hội xuống đồng không chỉ là sự kiện văn hóa đặc sắc mà còn phản ánh ý thức cộng đồng, tình yêu quê hương và nét đẹp tâm linh của người Việt. Trải qua bao thăng trầm lịch sử, lễ hội vẫn được gìn giữ, phát huy trong đời sống đương đại, vừa tạo nên bản sắc riêng, vừa khơi dậy niềm tự hào dân tộc về truyền thống cần cù, sáng tạo trong lao động. Mỗi mùa lễ hội xuống đồng là một lần nhắc nhở thế hệ trẻ về trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên, tôn trọng giá trị lao động và giữ gìn tập tục quý báu của cha ông để lại.