ASEAN, viết tắt của Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á, được thành lập vào ngày 8 tháng 8 năm 1967 tại Bangkok, Thái Lan, với sự tham gia ban đầu của năm quốc gia gồm Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan. Sự ra đời của ASEAN xuất phát từ bối cảnh khu vực Đông Nam Á đang phải đối mặt với nhiều xung đột chính trị và bất ổn an ninh, cũng như ảnh hưởng từ các cuộc chiến tranh Lạnh giữa các cường quốc. Các quốc gia sáng lập mong muốn xây dựng một tổ chức nhằm tăng cường hợp tác kinh tế, xã hội, văn hóa và an ninh, đồng thời duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong lịch sử các quốc gia Đông Nam Á, góp phần tạo dựng nền tảng cho sự phát triển và thịnh vượng chung.

Qua quá trình hơn nửa thế kỷ phát triển, ASEAN đã tiếp tục mở rộng bằng việc kết nạp thêm năm thành viên mới là Brunei (1984), Việt Nam (1995), Lào và Myanmar (1997), Campuchia (1999), khẳng định vai trò là một tổ chức khu vực toàn diện nhất Đông Nam Á. Mỗi lần mở rộng thành viên đều mang ý nghĩa thúc đẩy hòa giải và hội nhập khu vực, đồng thời phản ánh cam kết chung về một Đông Nam Á hòa bình, ổn định và phát triển bền vững. Đặc biệt, với sự ra đời của Cộng đồng ASEAN vào năm 2015, hợp tác nội khối giữa các nước thành viên ngày càng được củng cố trên cả ba trụ cột: chính trị-an ninh, kinh tế và văn hóa-xã hội, tạo điều kiện quan trọng cho sự hội nhập sâu rộng của Đông Nam Á trên trường quốc tế.

Trong suốt lịch sử, ASEAN không chỉ đóng vai trò là diễn đàn hợp tác giữa các quốc gia thành viên mà còn mở rộng quan hệ với nhiều đối tác bên ngoài như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, EU và Australia thông qua các cơ chế như ASEAN+3, Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) hay Cấp cao Đông Á (EAS). Nhờ đó, ASEAN đã khẳng định uy tín và vị trí trung tâm trong các vấn đề khu vực, nhất là giải quyết các tranh chấp lãnh thổ, thúc đẩy đối thoại và hợp tác phát triển. Tuy vẫn đối diện với không ít thách thức về kinh tế, khoảng cách phát triển hay các vấn đề an ninh phi truyền thống, song ASEAN vẫn tiếp tục duy trì vai trò gắn kết, hướng tới mục tiêu củng cố hòa bình, ổn định và phát triển bền vững cho toàn khu vực Đông Nam Á.