Cột mốc Hoàng Sa không chỉ là biểu tượng chủ quyền thiêng liêng của Việt Nam mà còn là minh chứng rõ ràng cho những nỗ lực bền bỉ, ý chí quật cường của các thế hệ người Việt trong công cuộc bảo vệ lãnh thổ. Từ nhiều thế kỷ trước, các triều đại phong kiến như nhà Nguyễn đã tổ chức nhiều đoàn thuyền mang tên "Đội Hoàng Sa" ra quần đảo để cắm mốc, dựng bia, khai thác sản vật và thực thi quyền quản lý. Các văn bản cổ như Đại Nam thực lục, Phủ biên tạp lục đều ghi chép rõ ràng về hoạt động xác lập và thực thi chủ quyền này, tạo nên những chứng cứ lịch sử và pháp lý quý giá. Nhiều cột mốc bằng đá, bia chủ quyền được dựng lên ở các đảo thuộc quần đảo Hoàng Sa, tuy đơn sơ nhưng chứa đựng ý nghĩa lớn lao, khẳng định Hoàng Sa là một phần máu thịt không thể tách rời của Tổ quốc Việt Nam.

Ý nghĩa của cột mốc Hoàng Sa vượt ra ngoài giá trị vật chất, trở thành di sản tinh thần bất biến đối với dân tộc. Mỗi khi nhắc đến, hình ảnh những cột mốc nhỏ bé nơi đầu sóng ngọn gió lại nhắc nhở mỗi người Việt về trách nhiệm giữ gìn, bảo vệ vùng biển trời thiêng liêng. Trải qua bao biến cố, dù có lúc các văn bản, hiện vật hoặc những cột đá tang thương bị bào mòn bởi thời gian và sự xâm lấn, ý chí khẳng định chủ quyền Hoàng Sa vẫn luôn hiện hữu trong tâm thức cộng đồng. Ngày nay, bên cạnh việc sưu tầm, phục dựng các cột mốc cũ, nhiều hoạt động lưu giữ và trưng bày hiện vật được diễn ra rộng rãi, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử cha ông đã hiên ngang bảo vệ biển đảo. Cột mốc Hoàng Sa, vì thế, chính là sợi dây kết nối các thế hệ, củng cố niềm tin vào giá trị thiêng liêng của từng tấc đất, tấc biển quê hương.