Thể tích thực là khái niệm quan trọng trong vật lý và hóa học, được sử dụng để chỉ phần không gian thực sự bị chiếm giữ bởi các phân tử hoặc vật thể, loại trừ các khoảng trống giữa chúng. Trong các chất rắn và lỏng, thể tích thực gần như tương đương với thể tích đo được bởi vì các phân tử nằm sát nhau, khoảng trống giữa các phân tử là rất nhỏ. Tuy nhiên, khi xét đến chất khí, thể tích thực của các phân tử khí rất nhỏ so với tổng thể tích mà khí chiếm giữ (thường gọi là thể tích khí lý tưởng). Điều này khiến nhiều phương trình trạng thái của khí phải hiệu chỉnh để cho ra kết quả chính xác hơn khi áp dụng vào thực tế.

Trong đời sống hàng ngày, kiến thức về thể tích thực có ý nghĩa trong các lĩnh vực như sản xuất, bảo quản và vận chuyển hàng hóa. Ví dụ, khi đóng gói các sản phẩm hình hộp hoặc hình trụ, việc xác định chính xác thể tích thực giúp tối ưu không gian, giảm chi phí lưu kho cũng như vận tải. Ngoài ra, trong công nghệ chế biến thực phẩm, thể tích thực đóng vai trò quan trọng khi nhà sản xuất cần xác định dung tích của các bình chứa chất lỏng, đảm bảo đúng khối lượng và chất lượng sản phẩm cung ứng cho thị trường. Như vậy, hiểu rõ khái niệm và cách tính thể tích thực góp phần làm tăng hiệu suất sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong nhiều ngành nghề khác nhau.

Bên cạnh đó, trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, đặc biệt là hóa học vật chất và cơ học chất lưu, thể tích thực giúp các nhà khoa học mô tả chính xác hệ vi mô và vi mô của vật chất. Khi khảo sát các hiện tượng, như áp suất hoặc nhiệt độ của một hệ chất khí hoặc chất lỏng, việc xét đến thể tích thực của các phân tử giúp giải thích được các sai số so với lý thuyết khí lý tưởng. Nhờ đó, các mô hình toán học và thực nghiệm trở nên gần gũi hơn với thực tế, phục vụ tốt hơn cho quá trình phát triển công nghệ mới và hiểu sâu hơn về bản chất của thế giới vật chất.