Đảng Cộng sản Việt Nam đã xây dựng và thông qua ba bản cương lĩnh quan trọng trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đó là: Cương lĩnh đầu tiên năm 1930, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991 và Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011. Nội dung các bản cương lĩnh này thể hiện rõ quan điểm, mục tiêu, phương hướng và nhiệm vụ cách mạng của Đảng qua từng giai đoạn lịch sử, phù hợp với yêu cầu của sự phát triển đất nước. Cương lĩnh chính là kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng, tập hợp và phát huy sức mạnh toàn dân tộc vì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.

Cương lĩnh đầu tiên được thông qua năm 1930 đã xác định rõ vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân và sứ mệnh giải phóng dân tộc, xóa bỏ áp bức bóc lột, thực hiện xã hội chủ nghĩa. Tới năm 1991, trong bối cảnh đất nước bước vào sự nghiệp đổi mới, Đảng đã thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nêu lên sáu đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và xác định các nhiệm vụ chiến lược như phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục, an sinh xã hội. Đến năm 2011, Cương lĩnh tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện, khẳng định rõ hơn con đường phát triển của đất nước, mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Các bản cương lĩnh không chỉ bám sát thực tiễn của cách mạng Việt Nam mà còn phản ánh, kế thừa và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện cụ thể của đất nước ta. Trong mỗi giai đoạn lịch sử, nội dung các bản cương lĩnh đều nhấn mạnh yếu tố độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, lấy lợi ích của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu, đồng thời góp phần tập hợp, đoàn kết các lực lượng xã hội, nâng cao vai trò, uy tín lãnh đạo của Đảng đối với sự nghiệp đổi mới, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.