Truyện sử thi Việt Nam là một phần không thể tách rời của di sản văn hóa dân tộc, phản ánh sâu sắc những giá trị tư tưởng, đạo đức và khát vọng của cộng đồng qua nhiều thế hệ. Đặc biệt, vùng Tây Nguyên được xem là cái nôi của các sử thi với những tác phẩm nổi tiếng như "Đăm Săn", "Xinh Nhã", "Đriêng", "Anh hùng Đam Dông"... Các truyện sử thi này thường xoay quanh hình tượng người anh hùng đại diện cho sức mạnh, trí tuệ và lòng quả cảm; qua đó gửi gắm chân lý về tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó, bảo vệ quê hương, đất mẹ. Hình thức biểu đạt của sử thi mang đậm tính truyền miệng, được kể bằng lời nói, kết hợp cùng nhạc cụ và các điệu múa, tạo nên không khí thiêng liêng trong các lễ hội cộng đồng.

Một trong những truyện sử thi tiêu biểu nhất của Việt Nam là "Đăm Săn" – câu chuyện anh hùng của bộ tộc Ê Đê. Đăm Săn hiện lên với khát vọng chinh phục tự nhiên, bảo vệ dân làng khỏi các mối hiểm họa ngoại xâm. Qua hành trình chiến đấu chống lại các vị tù trưởng khác, Đăm Săn thể hiện phẩm chất lý tưởng về lòng dũng cảm, tinh thần đoàn kết và trí thông minh. Không chỉ thể hiện mâu thuẫn giữa nhân vật chính và thế lực đối lập, truyện còn là lời ca ngợi vẻ đẹp của vùng đất Tây Nguyên, khắc họa cộng đồng gắn bó với thiên nhiên qua các hình ảnh núi rừng, sông suối hùng vĩ. Từ đó, sử thi "Đăm Săn" đã trở thành biểu tượng văn hóa đồng bào Tây Nguyên, chứa đựng niềm tự hào dân tộc sâu sắc.

Ngoài Đăm Săn, kho tàng sử thi Việt Nam còn có những truyện đặc sắc của các dân tộc như Mường, Thái, Ba-na… điển hình với các tác phẩm: "Chàng Xích Nã" (Mường), "Khụ Ôm Fủm Sinh" (Thái), "Đriêng" (Ba-na). Các sử thi này đều giữ vai trò to lớn trong việc giáo dục truyền thống, hướng thế hệ trẻ sống có lý tưởng, có trách nhiệm với cộng đồng. Người kể sử thi, thường là già làng hoặc nghệ nhân, dùng áng thơ dài, hình ảnh ẩn dụ và điệp từ, tạo ra nét văn hóa độc đáo. Qua năm tháng, những câu chuyện sử thi vẫn trường tồn, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc các dân tộc Việt Nam giữa dòng chảy hiện đại hóa.