Dòng chảy phương Bắc là một khái niệm chỉ các luồng di chuyển của nước biển hoặc không khí từ vùng vĩ độ thấp về phía cực Bắc. Trong lĩnh vực hải dương học, dòng chảy phương Bắc rất quan trọng vì nó ảnh hưởng mạnh mẽ đến khí hậu, sinh thái và hệ động thực vật ở các vùng nó đi qua. Một ví dụ nổi bật là dòng Gulf Stream — một trong những dòng hải lưu lớn nhất trên thế giới, mang theo nước ấm từ vịnh Mexico lên phía bắc Đại Tây Dương, làm ôn hòa khí hậu các nước châu Âu ven biển. Quá trình vận chuyển này kéo theo sự di cư của nhiều loài sinh vật biển cũng như tác động lớn đến các hiện tượng tự nhiên như nồng độ muối, năng suất nghề cá hay thậm chí gây ảnh hưởng gián tiếp đến nền nông nghiệp và đời sống con người.

Không chỉ dừng lại ở đại dương, khái niệm dòng chảy phương Bắc còn được sử dụng để miêu tả các luồng gió mạnh thổi từ nam lên bắc, đặc biệt là trong mùa chuyển mùa hoặc những đợt thời tiết bất thường. Các dòng gió này có thể mang theo không khí lạnh từ Bắc Cực tràn xuống các vĩ độ thấp hơn, tạo ra những đợt rét đậm, rét hại hoặc ảnh hưởng đến thời tiết toàn cầu thông qua các hiện tượng như El Niño hoặc La Niña. Đặc biệt, dòng chảy này có tác động trực tiếp đến hoạt động hàng hải, vận chuyển hàng hóa khi có thể khiến sóng lớn, dòng xoáy hoặc thay đổi hải trình một cách bất ngờ. Vì vậy, việc nghiên cứu và dự báo chính xác dòng chảy phương Bắc là nhiệm vụ then chốt nhằm giảm thiểu rủi ro thiên tai và tối ưu hóa các hoạt động kinh tế liên quan đến biển hoặc khí tượng.

Ngoài ý nghĩa khoa học, dòng chảy phương Bắc còn trở thành một thuật ngữ biểu tượng trong địa chính trị và kinh tế quốc tế, đặc biệt là với dự án dòng chảy phương Bắc (Nord Stream) — tuyến đường ống dẫn khí đốt nối Nga với châu Âu qua Biển Baltic. Dự án này không chỉ mang ý nghĩa về năng lượng mà còn tác động mạnh mẽ tới quan hệ ngoại giao và cân bằng quyền lực giữa các quốc gia khu vực. Việc phụ thuộc vào nguồn năng lượng qua tuyến này đã từng nhiều lần làm dấy lên tranh cãi, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng Nga – phương Tây. Như vậy, dòng chảy phương Bắc không chỉ đơn giản là một hiện tượng tự nhiên mà còn gắn liền với nhiều khía cạnh xã hội, kinh tế và chính trị toàn cầu hiện nay.