Trận Quảng Trị năm 1972 là một trong những trận đánh quan trọng và ác liệt nhất trong Chiến dịch Mùa hè đỏ lửa do Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam phát động nhằm giành quyền kiểm soát các tỉnh phía bắc miền Nam. Cuộc tấn công bắt đầu vào ngày 30 tháng 3 năm 1972, với mục tiêu chính là thành phố Quảng Trị và tỉnh lỵ cùng tên. Đây là trận đánh được chuẩn bị kỹ lưỡng về binh lực, khí tài và có sự phối hợp quy mô lớn giữa bộ binh, pháo binh, xe tăng và phòng không. Trong giai đoạn mở màn, lực lượng Quân Giải phóng miền Nam đã sử dụng pháo binh để liên tục dội bom xuống các vị trí đóng quân của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, khiến hệ thống phòng thủ của đối phương nhanh chóng bị chọc thủng. Đến ngày 1 tháng 5, sau hơn một tháng giao tranh ác liệt, thành phố Quảng Trị rơi vào tay Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam, đánh dấu lần đầu tiên kể từ Hiệp định Genève, thủ phủ một tỉnh miền Nam được lực lượng cách mạng kiểm soát.

Sau khi mất thành phố Quảng Trị, phía Việt Nam Cộng hòa dưới sự hỗ trợ của không lực và hậu cần Mỹ, đã quyết tâm phản công giành lại vị trí chiến lược này. Chiến dịch phản công mang tên Lam Sơn 72 kéo dài từ tháng 6 đến cuối tháng 9 năm 1972, với trọng tâm là cố gắng tái chiếm cổ thành Quảng Trị, nơi trở thành biểu tượng về ý chí chiến đấu và sức chịu đựng của cả hai phía. Quá trình tái chiếm thành cổ diễn ra đầy gian khổ và đẫm máu, nhiều đợt tiến công và phản công được tổ chức trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, mặt đất liên tục rung chuyển bởi bom đạn. Cuối cùng, vào ngày 16 tháng 9 năm 1972, Quân lực Việt Nam Cộng hòa tuyên bố tái chiếm được thành cổ Quảng Trị, nhưng toàn bộ khu vực thành phố và vùng phụ cận vẫn tiếp tục nằm trong tình trạng giao tranh căng thẳng cho tới khi Hiệp định Paris được ký kết đầu năm 1973.

Trận Quảng Trị 1972 không chỉ có ý nghĩa quân sự mà còn để lại dấu ấn sâu sắc về tinh thần và ý chí của cả hai phía. Số lượng thương vong rất lớn, nhiều chứng tích lịch sử như thành cổ Quảng Trị trở thành biểu tượng về sự chịu đựng và hy sinh. Về mặt chiến lược, trận này thể hiện rõ sự thay đổi về cục diện chiến trường miền Nam cũng như tầm quan trọng của vũ khí tối tân và sự hỗ trợ của các cường quốc cho mỗi phía. Sau trận chiến, Quảng Trị được xem là biểu tượng của hòa giải và khép lại một giai đoạn khốc liệt, đồng thời nhắc nhở những thế hệ sau về giá trị của hòa bình.