Cuộc Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại là thuật ngữ dùng để chỉ cuộc chiến đấu của nhân dân Liên Xô chống lại phát xít Đức từ năm 1941 đến năm 1945 trong khuôn khổ Chiến tranh Thế giới thứ hai. Sau khi Hitler phát động chiến dịch Barbarossa vào ngày 22/6/1941, các lực lượng Wehrmacht mở cuộc tấn công quy mô lớn trên toàn tuyến biên giới phía tây của Liên Xô, với mục tiêu đánh chiếm Moscow, Leningrad và các vùng công nghiệp quan trọng. Trước sự xâm lược dữ dội, nhân dân Liên Xô đã đoàn kết lại dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và chính phủ của Iosif Stalin, tổ chức một cuộc kháng chiến kiên cường từ thành phố tới nông thôn. Phong trào du kích, sự đóng góp của phụ nữ, thanh niên và tầng lớp lao động tạo nên nguồn sức mạnh to lớn, giúp Hồng quân khôi phục lại lực lượng và tiến hành các chiến dịch phản công chiến lược, tiêu biểu như trận Moskva, Stalingrad và Kursk.

Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại ngoài tính chất quân sự còn là cuộc đấu tranh về mặt ý chí, tinh thần và lòng yêu nước của hàng triệu người dân Liên Xô. Đối mặt với những thử thách nghiệt ngã, từ bom đạn, thiếu thốn lương thực đến sự hy sinh thân mạng, các tầng lớp xã hội đều đóng góp vào công cuộc bảo vệ tổ quốc. Sản xuất công nghiệp được chuyển hướng hoàn toàn cho mục đích quốc phòng; các nhà máy di chuyển về phía đông để tránh không kích; nhân dân tiếp tục lao động và hỗ trợ tiền tuyến, tạo nên “hậu phương lớn” vững chắc. Tinh thần đoàn kết, quyết tâm vượt qua mọi khó khăn đã tạo ra những chiến thắng mang tính bước ngoặt, làm thay đổi cục diện chiến tranh: từ bị động phòng thủ chuyển sang chủ động tấn công, đưa quân đội Liên Xô từ Stalingrad tới Berlin.

Kết thúc cuộc chiến vào ngày 9/5/1945 với sự kiện phát xít Đức đầu hàng vô điều kiện, Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại ghi dấu ấn không chỉ đối với lịch sử Liên Xô mà còn đối với toàn thế giới. Cuộc chiến đã cướp đi hơn 27 triệu sinh mạng của người dân Liên Xô, phá hủy nhiều thành phố, làng mạc và nền kinh tế. Tuy nhiên, đây cũng là biểu tượng sáng ngời về lòng quả cảm, tinh thần bất khuất và sức mạnh đoàn kết dân tộc của nhân dân Xô viết, đồng thời góp phần lớn vào việc giải phóng châu Âu khỏi ách phát xít, hình thành trật tự thế giới sau chiến tranh. Những bài học về ý chí, tình yêu nước và sự hy sinh trong Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại vẫn được trân trọng nhắc nhớ cho đến ngày nay, trở thành nguồn cảm hứng cho các thế hệ tiếp theo gìn giữ và xây dựng đất nước.