Hàng năm, vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch, phong tục cúng ông Công ông Táo trở thành một nghi lễ không thể thiếu trong mỗi gia đình Việt Nam. Trong khung cảnh gia đình quây quần bên bàn thờ trang trọng, hình ảnh mâm cúng được bày biện chỉnh tề là biểu tượng cho lòng thành kính đối với các vị thần cai quản bếp núc. Mâm lễ thường bao gồm hương, hoa, trái, nước, cá chép sống hoặc giấy, cùng với bộ áo mũ dành cho ông Công ông Táo. Những loại thực phẩm phổ biến xuất hiện trên bàn cúng như gà luộc, xôi, bánh chưng, hay các món ăn truyền thống phù hợp với điều kiện từng nhà. Không khí chuẩn bị tất bật, người lớn dạy trẻ nhỏ ý nghĩa của tập tục, tạo nên một không gian gia đình ấm áp, thắm tình yêu thương và sự biết ơn đối với các bậc tiền nhân cũng như các vị thần linh phù hộ cho cuộc sống bình an, no đủ.

Bên cạnh mâm cỗ, hình ảnh không thể thiếu trong ngày này là cá chép, linh vật được cho sẽ chở các Táo quân về trời báo cáo công việc một năm đã qua của gia đình với Ngọc Hoàng. Tùy vào điều kiện từng nơi, cá chép có thể là cá sống, thả sau khi cúng, hoặc là cá bằng giấy vàng mã. Nghi thức thả cá thường được tiến hành sau khi lễ cúng kết thúc, mang ý nghĩa tiễn tiễn đưa các vị thần lên thiên đình. Hình ảnh những em bé vui thích bên bể cá, những cụ già lầm rầm khấn nguyện, tất cả hòa quyện vào một phong tục đẹp, nhắc nhớ mọi người về giá trị đạo đức hướng thiện cũng như tinh thần đoàn kết trong gia đình, cộng đồng. Qua đó, ngày Tết ông Công ông Táo còn là dịp để mỗi người tự nhìn lại hành trình một năm, chuẩn bị tâm thế tốt cho mùa xuân mới sắp đến.

Lễ cúng ông Công ông Táo không chỉ trải dài trong những gia đình thành thị mà còn thấm đượm ở các vùng nông thôn trên khắp ba miền đất nước, với nhiều nét đặc trưng riêng biệt nhưng đều giữ trọn vẹn ý nghĩa truyền thống. Người dân quan niệm rằng, nhờ sự chứng giám của ông Công ông Táo mà mọi việc trong năm sẽ thuận buồm xuôi gió, tránh tai ương hoạn nạn, và nhận được nhiều phước lành. Hình ảnh sum họp, các thành viên cùng nhau chuẩn bị, dọn dẹp bàn thờ, cẩn trọng trong từng động tác dâng lễ chính là thông điệp gửi gắm nét đẹp văn hóa “uống nước nhớ nguồn”. Chính những nghi lễ giản dị ấy đã góp phần gìn giữ, nuôi dưỡng tâm hồn, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người Việt suốt bao thế hệ.