Ca trù là một loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc của Việt Nam, có nguồn gốc từ xa xưa và gắn liền với đời sống văn hóa của dân tộc. Theo các nghiên cứu lịch sử, ca trù bắt đầu xuất hiện từ thời Lý, khoảng thế kỷ thứ XI - XII, và phát triển mạnh vào các triều đại sau như Trần, Lê, Nguyễn. Ban đầu, ca trù thường được biểu diễn tại các đình, chùa, quán hát hoặc phủ đệ quý tộc phục vụ tầng lớp trí thức, quan lại và những người yêu nghệ thuật. Từ những buổi hát thờ thần linh, ca trù dần hình thành cơ cấu nghệ thuật độc đáo với sự tham gia của nữ ca sĩ (đào), kép đàn và người đánh phách gọi là "quan viên." Chính môi trường biểu diễn đó đã tạo nên phong cách tao nhã, sang trọng và mang đậm tính bác học của ca trù.

Truyền thuyết về nguồn gốc ca trù cũng kể lại những câu chuyện hấp dẫn xoay quanh việc hát trầu để kính thần, dâng vua, rồi lan tỏa trong cộng đồng dân gian. Một số tài liệu ghi nhận sự xuất hiện của ca trù gắn liền với tục hát cửa đình ngày hội làng hoặc hát trong đền phủ vào dịp lễ tế, tạo nên không khí trang nghiêm nhưng vẫn gần gũi với đời sống nông thôn. Do vậy, dù bắt nguồn từ những nghi lễ tôn giáo và cung đình, ca trù nhanh chóng hòa nhập vào văn hóa dân gian, vừa giữ được nét sang trọng vừa lưu dấu phong vị đặc trưng của vùng đất đồng bằng Bắc Bộ. Điều này chứng tỏ ca trù là sản phẩm kết tinh từ nhiều yếu tố lịch sử, tín ngưỡng và xã hội Việt Nam.

Ngoài giá trị nghệ thuật, ca trù còn hàm chứa tri thức lớn về âm nhạc, thơ ca và cả giao tiếp ứng xử. Những bài hát ca trù được sáng tác dựa trên thể thơ cổ, với lời ca sâu sắc phản ánh tâm tình, trí tuệ và khát vọng của người Việt. Các nhà nghiên cứu cho rằng, chính sự kết hợp giữa âm điệu tinh tế, tiết tấu độc đáo cùng nội dung giàu ý nghĩa văn hóa đã giúp ca trù giữ vị trí riêng biệt so với các loại hình nghệ thuật truyền thống khác. Hiện nay, dù gặp nhiều thăng trầm nhưng ca trù vẫn được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể cần bảo vệ của nhân loại, minh chứng cho sức sống bền bỉ và nguồn gốc lâu đời, sâu sắc của loại hình nghệ thuật này trong dòng chảy phát triển của văn hóa Việt Nam.