Ấn Độ là quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 40% sản lượng gạo toàn cầu. Việc Ấn Độ quyết định cấm xuất khẩu một số loại gạo đã gây chấn động thị trường lương thực toàn cầu trong thời gian qua. Chính phủ nước này cho biết lý do chủ yếu là nhằm đảm bảo an ninh lương thực trong nước, khi thời tiết khắc nghiệt và lũ lụt làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng mùa màng. Động thái này bắt đầu với lệnh cấm xuất khẩu gạo trắng không phải basmati và kéo theo việc kiểm soát nghiêm ngặt các chủng loại gạo khác. Quyết định này ngoài ảnh hưởng tức thì tới chuỗi cung ứng nội địa còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về bất ổn giá cả trên thị trường gạo quốc tế.

Việc Ấn Độ cấm xuất khẩu gạo đã khiến giá gạo ở nhiều quốc gia tăng mạnh do nguồn cung giảm đột ngột. Đặc biệt, những nước phụ thuộc vào nhập khẩu gạo như Philippines, Nigeria, và một số nước châu Phi đã chứng kiến mức giá tăng cao chưa từng thấy, tạo áp lực lớn lên người tiêu dùng và chính phủ các nước này. Nhiều chuyên gia kinh tế cảnh báo về nguy cơ xảy ra bất ổn an ninh lương thực nếu tình trạng thiếu hụt không được giải quyết kịp thời. Ngoài ra, sự kiện này còn thúc đẩy các nước nhập khẩu phải tìm kiếm nguồn cung thay thế, đồng thời khuyến khích phát triển ngành sản xuất nông nghiệp trong nước để giảm phụ thuộc vào nhập khẩu từ Ấn Độ.

Không chỉ tác động về mặt kinh tế và xã hội, lệnh cấm còn làm dấy lên lo ngại về khả năng “làn sóng” các quốc gia xuất khẩu khác gia tăng kiểm soát mặt hàng lương thực thiết yếu khi đối diện khó khăn về khí hậu hoặc chính trị. Năm 2023, hạn hán và lũ lụt liên tục xảy ra tại châu Á càng khiến các nước như Thái Lan, Việt Nam, Pakistan phải cân nhắc kỹ lưỡng chính sách xuất khẩu gạo. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, những sự kiện tương tự không chỉ ảnh hưởng giá lương thực mà còn khiến các nước phải tính toán lại chiến lược dự trữ, đa dạng hóa nguồn cung và hợp tác quốc tế để giảm thiểu rủi ro gián đoạn thị trường gạo nói riêng và lương thực nói chung.