Miền Nam Việt Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa, đặc trưng bởi thời tiết nóng ẩm quanh năm và chỉ chia thành hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 11, trong khi mùa khô bắt đầu từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Đặc điểm của mùa mưa là lượng mưa lớn, độ ẩm cao và những cơn mưa dông tới bất chợt, thường xảy ra vào buổi chiều tối. Nhiệt độ trung bình hằng năm ở miền Nam dao động từ 25 đến 35 độ C, ít khi giảm xuống dưới 20 độ C, góp phần tạo nên sự xanh tươi cho thảm thực vật và thuận lợi cho các hoạt động sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trồng lúa, cây ăn trái và cây công nghiệp lâu năm.

Không giống như miền Bắc hoặc Trung, miền Nam phần lớn không chịu tác động mạnh của bão do vị trí địa lý nằm sâu phía Nam vĩ tuyến 12. Trong mùa khô, trời nắng nhiều, lượng mưa giảm đáng kể, đôi khi xuất hiện hiện tượng hạn hán, đặc biệt tại khu vực Đông Nam Bộ và Tây Nguyên. Tuy nhiên, nhờ hệ thống sông ngòi dày đặc, nhất là vùng Đồng bằng sông Cửu Long, nguồn nước cơ bản được đảm bảo phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Không khí ổn định và điều kiện nóng ẩm quanh năm cũng ảnh hưởng lớn đến tập quán sinh sống, kiến trúc nhà ở, nét văn hóa và sinh hoạt đời thường của người dân Nam Bộ.

Khí hậu miền Nam còn là yếu tố quyết định đến bản sắc văn hóa và xã hội vùng đất này. Người dân miền Nam nổi tiếng với tính cách thân thiện, phóng khoáng, hòa đồng, phần nào chịu ảnh hưởng từ điều kiện thời tiết ôn hòa, dễ chịu, ít biến động dữ dội. Với nền khí hậu phù hợp, nơi đây phát triển mạnh mẽ ngành du lịch sinh thái, miệt vườn, và các lễ hội dân gian gắn với sông nước. Những vùng đất nhuốm màu phù sa, những vườn cây trái trĩu quả quanh năm hay khu chợ nổi đều trở thành điểm nhấn, góp phần làm phong phú thêm đời sống và thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.